новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 14 (9781) суббота, 3 февраля 2007 года

Мальсагов Абу
Къонача поэтессах Албогачиева Зейнапах дола дош
Укх айса хIанз дIадоладаьча йоазон эггара хьалхарча мугIарашца сона белгалде ловш да массехк хIама. Цкъа-дале, вайна массанена ма харра, цхьанна хана а вIалла атта хIама хиннадац геттара лакхара йола литературни говзал-м хац сона, духхьал юкъера литературни говзал караерзаяр а, хIана аьлча, цунна тIакхачара лаьрхIа дуккха а дукхача шерашка, деррига кхыдола хIамаш а дицденна, xlapa денгара-денга кхы а дукхагIа хиннар гучадоаккхаш къахьега дезаш хиннад.
ШоллагIа-дале, цхьанна а дийнахьа хIанза-м Бешлоама - керте кхаьчавар со, аьнна, Iе йиш йолаш хилац из никъ хержа бола нах, хIана аьлча, царна цIаккха а дицдала дагIац укх дунен тIа-м кхы а йоккхагIа йола лакхаленаш нийслулга, хIаьта уж а караерзаяра шоай кхы а доккхагIа дола хьинар гучадаккха дезалга.
Лоацца аьлча, цу Дала ше хержача наьха мара вIаштIехьадоалаш хIама дац из, юххьанца денз язде дIаволавеннача бIарчча бIаь сага юкъера духхьал шиннена е кхаьннена, е пхеннена, е иттанена мара дегIа хиннадац аьнна хеталу ше деш долча йоазонашца дуккхача наьха дегаш хьатIаозара лаьрхIа йола дикка йоккха литературни говзал гучаяьккха. ХIаьта цу вай бувцача халача литературни наькъа тIа а яьнна, денгара-денга дикка лакхара толамаш а доахаш хьайогIачарех цаI я тахан вай ювца лаьрхIа йола къона поэтесса Албогачиева Зейнап.
Со а, кхы а дуккха нах а цецбоахаш йола дуккха а хоза оамалаш йоахкаш из хилар белгалдеш да цун вахарера дуккха а гIулакхаш. Масала, уж мел йоккха хиларах, xlapa денна зIамигача а, йоаккхача а халонашта духьала увтташ. цхьанна хIамах а бIу ца къожабеш, цIаккха а деналахи, гIулакхахи, эзделахи ца йохаш, xlapa денна массехк мугIа язбий а, ший литературни балха тIа керда-керда коталонаш йоахаш хьайоагIачарех я из.
ХIаьта хIанз вай хьежача бакъахьа хет сона мел хала а, чоалхане а хиннаб цун вахара никъ, мел доккха хьинари денали гайтад цо цкъа ше хержача гIалгIай йоазонхочун новкъара ца ялара.
Из яьй I964-гIча шера 8-гIча августа Наьсарен районе Экажкъонгий-Юрта ваьхача дахчанпхьара дезале. ХIаьта ший 6 шу мара даланза йолча хана шоай юртарча школе деша яхай из.
Цу хана ше зIамига хиннаяле а, хIанз а тIехьа дика дагадоагIа цунна ше ворхI шу мара даланза йолча хана цар дезалга дена доккха во - цIаьхха, итт бер а дуссаш, I97I шера шоай нана кхалхар.
Белгалде доагIа цхьаькха а. Цу хана ялхайтта шу даьнна мара вацар цар воккхагIа вола воша, хIаьта эггара зIамагIа йола йиша-м хIетта мара яь а яьцар.
Иштта, ший духхьал ворхI шу мара даланза йолча хана шийна геттара дукхаезаш хиннача наьнах а къаьста дIадоладелар Зайнапа цу замах вIалла атта доаца вахар, вешта аьлча, цун «шийла берал». Цудухьа хIанз а тIехьа шелал тIайоагIа цунна цу ханарча ший вахарера цхьацца дола хIамаш дагадехача.
Денна а бусса а къахьегарца ший берашта мел эшар шийна ма могга лоаттаде гIерташ, доккха хьинар долаш цар да хиннавале а, шоай наьна йIовхал йоацаш биссар Зайнапа ялх вошеи, йиъ йишеи.
ХIаьта цар дас кастта кхыкхе саг а йоалаяь, цо а цхьаькха кIаьнк вича, цхьайтта дезалхо хилар царех - ворхI вошеи, йиъ йишеи.
Белгалде доагIа, из кIаьнк варо дика хувцаялийтар зIамигача Зейнапа дега уйлаш. Хьалха цунна метта хиннар - массаза а ишта шийлеи, чам боацаши хургда аьнна цар массане а вахар, хIанз кIеззиг-кIеззига дикагIча оагIорахьа хувцадала доладелар. ХIанза-м цо геттара доаккхал а деш оалар: «Со-м ворхI веший йиша ма йий!» ХIаьта цу дешаша а дика самукъадоаккхар цун.
Иштта цхьаццадола халахетараш а, дикахетараш а вIаший увш дIахо додар Зейнапа вахар. Деношта тIехьа денош а, шерашта тIехьа шераш а долхаш, шийна Дала дайтача xlapa денна а цхьацца дика хIама кхоачашде гIерташ хулар из. ХIаьта хIанз дукхагIча даькъе цунга гайгIа яйтар дар - хьалха ший наьна ше чIоагIа боча хилари, хIаьта хIанз ше цунна хетаяь йола xlapa керда стихотворени цунна Iоеша йиш ца хилари, хIана аьлча, цу замах цун йоккхагIа йола йиша - Iашат цунна а, цул зIамагIчарна а бокъонцара нана санна дIаэттаяр.
- ХIаьта цу хана цкъа ше хержача новкъара хIанз а тIехьа ца йоалаш хьайоагIаш я из, - оал из ший йоккхагIа йола йиша чIоагIа лоархIаш а , цун сийдеш а йолча Зейнапа.
Иштта ший школера занятеш чакхъяьлча, школера чу а ена, ший де мел дезар даь яьнначул тIехьагIа, берригача а вай гIалгIай дик-дикагIа болча йоазонхоша мел яздаь книжкаш деша а, цар тIа мел дувцар кIоаргга кхетаде а дог эттар хIанз Зейнапа.
Ала деза, хIанз еррига а ший башха дукха йоаца мукъа ха уж книжкаш дешаш йоаккхар цо. ХIаьта цар вIалла шеко а йоацаш вай къаман вахарахи-леларахи йола дуккха а керда оагIонаш йовзийтарал совгIа, доккха хьаькъал а лора.
Къаьстта цун дег чу ювшачарех яр кIоаргга вайнаьха хоза, эздий оамалаш а гойташ, вай дайх а, ноаноех а, Даймехках а, вай геттара хозача Iаламах а, безамах а йола поэтически а прозаически а произведенеш.
Иштта хьахилар Зейнапа вай гIалгIай йоазонхой дуккха а книжкаш дешара болча безамал совгIа, уж книжкаш яздаь дик-дикагIа бола йоазонхой бIаргаго а, бовза а йола уйла. ХIаьта цу даькъе цун чIоагIа аьттув боаккхаш хIама хилар цу хана гIалгIай цIихезача йоазонхочун Осмиев Хьамзата йоI йола Люба цар школе гIалгIай литература хьехаш хиларах. ХIаьта цо каст-кастта ший дешархошта дувцар ший даьхи, вай гIалгIай кхыболча цIихезача йоазонхоехи лаьца.
- ХIанз майрра ала йиш йолаш я со, Осмиев Хьамзата йоIа Любас ший цIен нах санна кIоаргга бовзаш вай керт-керттера йоазонхой бувцарах, уж кхы а дукхагIа безабелар сона, - яхаш дагалувц Зейнапа - ХIаьта са царца а, цар говзамеча йоазонашца а башха чам болга хайча, Осмиева Любас каст-кастта хьоадора цар вIалла а атта доацаш нийслуча вахарах лаьца а.
Иштта ше бархIлагIча классе дешаш йолча хана цхьацца шийна дагадоаллаш долча хIамах лаьца стихаш язъе йолаелар Зейнап, цхьабакъда шийх мичча хана а бокъонцара йоазонхо хург ма йий аьнна цу хана вIалла дага а дохацар цунна. Цудухьа хила тарлу-кх из, укх тIеххьарча хана ший дуккха а поэтически а, прозаически а произведенеш дуккхача наха езаеннаяле а, хIара ше керда хьакхеллача произведенена юкъера моллагIа цхьа мугIа мукъагIа бийша а бийшаб, чIоагIа хоза а хийттаб шийна, аьнна, моллагIча саго аьлча, чIоагIа хозахет Зейнапа.
Иштта I98I-гIча шера шоай Экажкъонгий-Юртара юкъера школа чакхъяьккха яьлар Зейнап. ХIаьта чIоагIа теркам тIа а бохийташ язйир цо цу шера шоай школе тIеххьара гургал техачул тIехьагIа ше язъяь стихотворени.
Цу хана «Ленина никъ» яхача Наьсарен районни газета тIа Iобийшар Зейнапа цу газета редакце кастта Шолжа-ГIалий тIара йоазонхой а боагIаш, Наьсарерча къонача йоазонхой вIашагIкхетар хургда аьнна бола хоам. ХIаьта цу дийнахьа цигача баьхкача йоазонхошта юкъе гIалгIай цIихеза йоазонхо а, цу хана Нохч-ГIалгIай йоазонхой Союза литконсультант а вола Плиев Махьмад-СаIид вовзарах чIоагIа гIадъяхар хIанз мукъагIа тIатеIIа ший говзаме йоазонаш де дагайола гIалгIай къона йоI.
Иштта нийсденна хIама дар цу дийнахьа гIалгIай цIихезача йоазонхочо, башха дика доги, уйлеи йолча саго - Плиев Махьмад-СаIидеи, цунца баьхкача новкъосташеи цун произведенеш кепатохара могаяр.
Цудухьа вIалла дага а доацаш нийсденна хIама дацар «Ленина никъ» яхача Наьсарен районни газета тIа вIалла дукха ха а ялалехьа Зейнапа язъяь йола массехк стихотворени кепатохар. Белгалде доагIа, вай лакхе хьоаяьча «ТIеххьара гургал» яхача стихотворенел совгIа, цу тIа кепатеха яр цо цул а хьалхагIа язъяь йола «Аз цIи тилла вола са веший воI» яхеи, «БIаьсти» яхеи стихотворенеш.
- Циггача, цу хана кхетадир аз сай вахара никъ вай халкъа литератураца кхы а чIоагIагIа бувзабенна хила безалга. Иштта хьахилар са духхьал гIалгIай йоазонхоша мел язъяь произведенеш Iоеша безам хиларал совгIа, айса а цхьадола йоазонаш хьадара бола безам, - яхаш, из ха-зама а дагалувц хIанз Зейнапа.
ХIаьта из безам ба а бар цунна шийна а , цун наха а, вай дерригача къаманна а тIехьаленнеи, пайданеи хургболаш, хIана аьлча, цхьаболча говзамеча йоазонхоша язъяь йола произведенеш уж йоазонхой байначул тIехьагIа а дуккха-дукха бIаьшеренашка яхаш хул.
Цхьабакъда, ишта башха атта вIаштIехьадоалаш хIама хиннадацар Зейнапа цу хана дагадехар, хIана аьлча башха дукха дезал болча цIагIа хьалкхийнача йоIа шоай коаи картеи хьаде дезаши, динза даргдоацаши, духхьал книжкаш дешарали, йоазонаш дарали совгIа, кхы а дуккха хIамаш хулар.
Масала, шийца Зейнапал боккхагIа бола вежарий а ийце, xlapa шера бIаьсти хьаяьлча, Казахстане е СибарегIа договорах болх бе дIаводар цар да.
Цул а совгIа, цун вежарий-м, цаI цIа а валехьа, шоллагIвар советски эскаре гIулакх де ваха везаш хулар.
ХIаьта цул йоккхагIа йола йиша Iашат Шолжа-ГIалий тIарча торгови техникуме деша оттарах, хIанз юха а шийла зIамагIчарна еррига терко е езаш хулар Зейнап.
Иштта уж еррига халонаш ший къонача белажаш тIа IотIаювшарах, ший школера дешар чакхдаьнначул тIехьагIа бIарчча шин шера цхьаннахьа а дIахо деша яха йиш йоацаш йиссар Зейнап.
Вай вахара ханаш массе хана а цхьатарра нийслуш ца хиларах, иштта из дале а, цIагIарча гIулакхех кIеззига паргIата а яьнна, I983-гIа шу дIадолалуча хана ше хьалха дешаш хиннача Экажкъонгий-Юртарча школе секретаралла балха яхар из.
ХIаьта цигача цхьан шера болх баьчул тIехьагIа цун дика вIаштIехьадаьлар Къилбаседа-ХIирий паччахьалкхен университета филологически факультета заочни отделене деша отта.
Уккхаза белгалде доагIа, Шолжа-ГIалий тIа ухачул Буро тIа деша аха дуккха а аттагIа хиларах, цун да вIалла раьза а хиланзар цунга Шолжа-ГIалий тIа дешийтара.
Иштта цу замах ший экзаменаши зачеташи дIателарал совгIа, Зейнапа цу хана ший говзаме йоазонаш деш-лоацига стихаши дувцараши яздеш къахьийгар. ХIаьта уж наг-наггахьа Наьсарен районни газета тIеи, «Сердало» газета тIеи го йиш хиларах, цох доккха цIей хулар Зейнапа дег чу.
ХIаьта уж къаьстта долча вай гIалгIай къонача йоазонхой книжка тIа кепатеха арадаргда аьнна шийна цу хана ца хете а, цу ханара ший еррига а публикацеш хьагул а яь, I989-гIча шера цхьан дийнахьа Нохч-ГIалгIай йоазонхой Союзе Плиев Махьмад-СаIид волчеи, Нохч-ГIалгIаи радиои телевиденеи госкомитета керттера редактор а волаш, дуккхача хана денз вай гIалгIай къона йоазонхой хьалкхебара йоккха терко еш вола Мальсагов Або волчеи, шийна царех чIоагIа эхь хетарах еррига цIий а луш, ена хьаэттар Зейнап.
Из бокъонца вайнаьха эхь-эздел леладеш йола гIалгIай йоI а, цо хIанзалца ший говзал дегIайоалае гIерташ хьийга къа а дика довзаш волча цар шинне дикагIча даькъе могайир цун еррига а хIана яц аьнна стихаш, хIаьта цхьадола дувцараш-м цар тIа кхы а дуккха болх бе безаш да аьнна юхадерзадир.
Иштта I989-гIча шера Шолжа-ГIалий тIарча книжни издательстве арадаьннача «Баьца тIа тхир» яхача вай гIалгIай къонача йоазонхой дик-дикагIча произведенеех латташ долча сборника эггара хьалхарча оагIонаш тIа кепатеха араяьлар Зейнапа цу ханара стихаш, хIаьта цунах цунна геттара доккха совгIат а хилар.
Юххера а, ше тоъал литературни произведенеш язъяьчул тIехьагIа, I99I шера «Наьсарен оаз» яхача Наьсарен районни газете балха яхар Зейнап. ХIаьта хIанз а дагадоагIа цунна цу газета керттера редактор хиннача Дидигов Бориса шийга аьннар: «Хье кастта маьре яха дага яле, тхацига балха ма отталахь».
- Сурхо тIара хотта хьебеш лелалургйолча нахах яц хьо. Сов сиха балхара ма йохалахь. Миччахьа а мегаргболча наха юкъе хила еза хьо, - оалар сога Бориса, борд-бордах вела а лий. - Иштта моллагIча дас ший йоIа ергйола терко йора цо сона.
ХIаьта кастта маьре а яха, балхара цIагIа Iе йийзар цун. ХIанз геттара саготлора цун. Базар тIа яхача а, ший гIулакха Наьсаре яхача а, эггара хьалха редакце а гIойя, шийца болх баьча нахах бIарг ца техача Iелацар из. Цо кийчдаьчча тайпара, кIай скатерть тIа а уллаш, зизай ваза тIа а латташ, латташ хулар цо болх баьча кабинетера цун хинна истол.
Из иштта лелаш дукха ха ялале, юха ара а яьнна, кхаь шера болх бир цо цу редакце. Бакъда, Дидигов Борис балхара дIаваьнначул тIехьагIа дуккха болхлой а хувцабеннабар, башха чам болаш хетацар Зейнапа цигара гIулакх.
- I997-ча шера «Литературни ГIалгIайче» яха журнал арадувла доладаларца дегIаяьхкар аз йинза йисса йола уйлаш, зехьа доадаь денош а метта эттар. Боккха кхаъа хилар сона цох. Цул а совгIа, цигача xlapa ерача денна бетта шозза республикански творчески объединене занятеш дIакхухьилга хайча, геттар чIоагIа гIадъяхар со. Вайна ма харра, хьаькъал долча саго яхачунга духхьал цкъа ладийгIача а дуккха пайда эц саго. ХIанз а каст-кастта цига яхе, царна сай йоазонех фу хет ха безам дIабаьннабац са. Цул а совгIа, вай мехка хьалхагIа вIалла дага а ца хинна «Дошо къоалам» яха къонача йоазонхой конкурс xlapa шера дIакхухьаш хьайоагIа цу журнала редакци. Иштта 200I шера хиннача цу конкурсе поэзи яхача номинацех кхоалагIа моттиг яьккхар аз. ХIаьта хьатIаденача 2002-ча шера а прозах йола кхоалагIа моттиг яьккхар аз. Иштта дуккхача хана денз вай литературе къахьегаш хьабоагIача йоазонхоша сай произведенеш могаеш хиларах, уж кхы а дукхагIа язъе езалга кхетадир аз, - йоах хIанз Зейнапа.
ХIаьта кхы а чIоагIагIа ший наьна мотт безабелар цунна шийна цу конкурсе 2003 шера поэзе номенацех хьалхара моттиги, лауреата цIии яларах.
- Цунца дувзаденна кхы а кIоаргагIа гIалгIай мотт Iомабе безам эттар са. Из кхы а шаьрбе лаьрхIар аз, - яхаш дагалувц хIанз Зейнапа.
ХIаьта Зейнап-м цIаккха а халонех къехкаш, царех удаш хиннаяц. Бакъда, цун мар, цун вахара доттагIа шедар а дика кхетадеш, хьаькъал долаши сабареи, цу Дала ше нийсварах, тIалаттача халонех башха Iоткъам хилац цунна.
ГIалгIай мотт кхы а кIоаргагIа Iомабергбар аз Iа со вай ГIалгIай паччахьалкхен университете деша оттийтаре аз аьлча, вIалла а духьале а янзар сона са цIендас. Иштта цIаькха а хоаелар сона цун дега йIовхал, - йоах Зейнапа.
Лоацца аьлча, гIалгIай мотт кхы а кIоаргагIа Iомабара духьа ГIалгIай паччахьалкхен университете деша эттар из 2003 шера.
Иштта ший хIанз а дика лоаца болча вахара наькъах ше хьал мел лаьцача, шийна нийса хьехар а, новкъостала мел даьча хьехархошта, йоазонхошта, Iилманхошта, журналисташта хIанз а тIехьа доккха баркал кхайкадеш хьайоагIачарех я Зейнап.
- Укх тIеххьарча ийс шера вай республике «Литературни ГIалгIайче» яха журналарадувлаш хиннадецаре, хIаьта цу журнала редакце къонача йоазонхой литературни говзал лакхъяра лаьрхIа йола школа болх беш хиннаецаре, цигачара нах тхона новкъостал де а, тхо хьаллаца а дилла а кийча хиннабецаре, цар хIара арадоалаш мел хиннача журнала номер тIа тха произведенеш кепайийтта ецаре, аз а, аз санна кхычар а дог а даьттIа Iотесса хила мегар дуккхача хана денз тхой синоех лета дола лазар - керда-керда произведенеш язъяр, - аьлар Зейнапа ше яздаьча романа юххера дакъа а дахьаш дукха ха йоаццаш ше редакце енача хана.
- ДIахо се мел ях сай дезалашта санна, сай Даймехка а хIара Iуйреи, xlapa дии хетаде, денгара ди массаза доал кхычар а вай Даьхенцара безам совбоахаш яха безам ба са, - аьнна яздаьдар Зейнапа дукха ха йоаццаш вай республике аргIанара литературни цIей дездеча хана ше тхога яздаьча цхьан каьхата тIа.
Боккъалдар аьлча, дуккхача хана денз дикка доккха хIама хет сона вай литературе кхы а цхьаькха дикка лакха литературни говзал йола йоазонхо гучаяларах.
ХIаьта укх тIеххьрча 8-9 шера дуккхача наьха дегашка ювшаш йола стихаш язъярал совгIа, дуккха а дувцараш а яздаь йолча Албогачиева Зейнапа хIанз ший кердача романа массехк даькъана вай литературни журнала тIа кепатохаро кхы а йоккхагIа йола дегагIоз йоассаяй са дег чу, хIана аьлча, духхьал цо а хьахьокх аз а, «Литературни ГIалгIайче» яхача журнала сотрудникаша а мел хьийга къа вIалла а зехьа дайнадоацилга.
Цул а совгIа, вай уккхаза белгалданза даргдац Албогачиева Зейнапа юххьанца язъяь йола стихаш духхьал ший наьнах а, ший школах а, ший новкъостех а, гаргалча нахах а хиннаяле, цо укх тIеххьарча ийс-итт шера язъяь йола бIарчча стихотворене циклаш цун литературни говзал денгара-денга дегIаеналга гойташ, вай Даьхенна, вай вахара-лелара, вай республике хиннача дуккхача дикача хувцамех, вай хозача Iалама хетаяь я.
Лоацца аьлча, укх тIеххьарча шерашка Албогачиева Зейнапа язъяьча стихашта юкъе тоъал дукха я вай массане а уйла тIаозаш йола гражданскии, патриотическии, безамеи лирика, поэзехи, поэтий декхарехи язъяь стихаш, вай Даьхеннеи, вай гIалгIай къаманнеи, гIалгIай меттаи хетаяь йола стихаш, вай геттара хоза Iалам дувцаш йола стихаш, берашта лаьрхIа язъяь йола стихаш.
Царел а совгIа, цун произведенешта юкъе вайна каст-кастта гу цо шийна бовзаш а безаш а болча наха ловца баккхара хьисапе язъяь стихаш а
ХIаьта царех массанех лаьца тахан дувца йиш дIа ца кхачарах сона уккхаза йоалае лов дуккхача хана денз сайна езаенна йола Зейнапа ший нанна а, вай ноаношта а хетаяь йола «Наьна безам» яхаш йола духхьал цхьа стихотворени:
Биста варгвац наьна безам -
Цун йIовхала боарам бац,
Хоза кхелла дунен Iалам а
Цун безамга кхоачаргдац !
Биста варгвац наьна безам
Цунца нийсде хIама дац,
Шера, кIоарга ба цун кхоллам,
Биста велча - боарам бац!
ЦIена, мерза, хьаьнал болаш,
Хоза, кIаьда, бIайха болаш,
Эггара бочагIдар шийца долаш
Хьакхеллаб - кх хьо Дала, наьна безам.
ХIанз из вайна массанена а ма гарра, уж хIанзза мара болар де Iомалуш доаца зIамига бераш долаш санна, Яндиев Джамалдас ма аллара, xlapa ший дош дика цIендий, лувчадий, ший дега йIовханца дIоахдий мара ши-ший метте дIаоттадац Зайнапа. Из деций из цун йоазонашта юкъе вIалла а совлен дешаш ца хулилга, моллагIча сага а эггара хьалха дагадохаш дола дешаш геттара кIезига нийслулга?
Бокъонцарча тIоговзанчас санна, вIалла а совленаш йоацаш, цох массанена а дега тоам хургболаш хьалботта гIерташ хул Зейнап ше ботташ бола поэзен пен.
Лоацца аьлча, дуккха а эпитеташ, метафораш, дустараш юкъе долаш, вешта аьлча, еррига а изобразительно-выразительни средстваш юкъекхувлаш хул Зейнапа дуккха дукхагIа йола стихаш, хIана аьлча, xlapa ший кердача произведене тIа «Эггара товш дола дешаш» лохаш дуккха а дукха къахьег цо.
ХIаьта вай лакхе мел дийцачул а совгIа, вIалла а цо хьалха язъяьчарна тара йоацаш, уж юха а юха а еша дог доагIаш хул укха ийс-итт шера Зейнапа кепаетташ йола прозаически произведенеш.
Боккъалдар аьлча, сона-м из хIанз дIахо мел йодача хана прозаически произведенеш язъярга дукхагIа тIакхувш санна а хет, цу даькъе цо доахаш дола толамаш кхы а лоархIамегIа хиларах.
ВIалла а укх са дешаех шек волчо Iодешал оаш, новкъостий, духхьал укх лоаццача хана Зейнапа яздаь дола «Фусамнаьна хам хар», «Хьаькъал тахкар», «Волгаца» воагIе-йоагIаргъя», «Бекхам», «Лоалахой», «Цергий лор», иштта кхы а дуккха дола цун дувцараш, Iодешал оаш цо хIанз яздаь даьккха дола «Ираза никъ» яхаш дола роман.
Юххьанца ер статья дIайолаеш, лакхара литературни говзал караерзаярах дола вай къамаьл дIадоладеча хана вай белгалдаьча хаттарашта жоп а луш, вай майрра хIанз ала йиш йолаш да вай ха а, зама а дIа мел йода Албогачиева Зайнапа литературни говзал дикка сиха дегагIаухаш хьаений аьнна, цо хIанз а сигалара седкъии ца лувце а, цунна дика хов хIанз лоаццача дешашцеи, говзаме сурт-сибат дилларцеи ший керттера уйлаш гучаяха. ХIаьта цо цхьанне а вайна гучадоаккх из нийсача новкъа а, дикка доккха толамаш доахаш а хьайоагIаш хилар. ХIаьта цо дилла ший форма а, ший темаш а лехаш хиларо вай тешаду цун цIи кастта кхыча къамий дешархошта а дIайовзаргхиларах.
- Университете деша багIача хана шоаш а цхьацца хIамаш Iомадаьд яхаш дуккхачар кеп увттайой а, Iа Iайха а, укх хьа журнала болхлоша а вай дуккхача къонача йоазонхошта кIоаргга литературни теори а, вай гIалгIай литература истори а довзийтара укх массехк шера хIара денна хIана дац аьнна беш бола литературни хьехархочун болх бе ховргдар а, е ловргдар а кхы малув хIанзолца тхона-м хоавеннавац, Абу Увойсович, - аьлар Зейнапа хьатIадоагIача 2007 шера вай журнала итт шу дизар оаха тхоай редакце хьоадаьча хана.
- Цул а совгIа, юххьанца денз хьай журнальни балха а доацаш, кIаьдача кабинеташтеи машенаштеи хьо тIехьаваьннаваларе, хIанз санна е тIаха машен а, е Iохайна болх бе йиш йолаш йIаьйха кабинет а йоацаш хьувза-м везаргварий-хьогI хьа ? - тIатехар Зейнапа тха къамаьл чакхдоалаш, цIаккха а йIоахлуш йоацача са кабинетера шелал а, е хIанз а тIехьа тIаха йоаца Iаьдало енна цхьаьи цаI машен а ца хилар оаха хьоадаьчул тIехьагIа.
- Дерригача дунен тIа а довзача журнала редакцен а ца йоагI е, хьанна йоагIа-те лерттIа йIоахлуш йола фусам а, тIаха машен а? - аьлар цо юххера а.
Баркал хьона, Зейнап, Iа из деррига а теркалдарах а, хьона из деррига довзарах а, Iа тхо иштта деза лархIарах а. Хьо санна бола доттагIий а, къона йоазонхой а ма эшалба тхона. Хьо санна болча наха лоаттаю хьона тха дег тIара йIовхо. ХIаьта оаха дIахьор-м дуккхача хана денз оаха Iомадаь, тхоашта дезаденна, хоза а хеташ оаха тхоашта хьатIаийца хIама да! Цул а совгIа, дилла вайна массанена а хьалхашка латта дезаш цхьа хIама да: «Учитель, воспитай ученика !» - оалар цох цхьа ткаьи итт - шовзткъа шу хьалха, тхо къона долча хана. Уж «ученикаш» цун мел-б хьежача мара дика хоалой-хьогI цу саго мел беркате къахьийгад.
Лоацца аьлча, саг вола саг-м ше а, наха а хIара денна хьадаьр зувш а, лоархIаш а, Зейнап санна кхы а дукхагIа хьаде гIерташ а хила веза. ХIаьта вайна массанена а чIоагIа дика хет тахан вай ювцаш йола Зейнап массе хана а бакъдолчун новкъост а йолаш, моллагIча харцон моастагIа йолаш хьайоагIаш хилар. ХIаьта из бахьан долаш деций из цун моллагIа дола йоазув а вай массавар тешавеш хилар?
- Модз ду моза бац хьо а ! Модз дуъа моза ба! - оал Зейнапа ший дог кхардаш дола эсала хIамаш гучадувлийташ болча нахах, къаьстта, кхы деш хIама а доацаш, духхьал кукольни театра теникаш санна боагIача а, ца боагIача а хьалтувсалуш, шоаш дувцача даьссача хабарах шоаех цхьа хIама моттийта гIерташ лелача баьреех.
Лоацца аьлча, из доккха денал а, хьаькъал а, хьинар а дола кхалсаг дилла а кийча я эздий мел дари, бакъдари хьаллацеи, харцдолчоа духьала оттеи.
Цудухьа «Хье саг вале - саг хила! - яхаш йола уйла чакхйоаккхаш хул цун дуккха а дукха произведенеш. ХIаьта ишттачарех да цун «Ираза никъ» яхаш дола дуккхача а турпалхой вахари лелари гойташ дола роман а.
- Еррига а сай дега тIа мел лаьтта уйлаш кхоачашъе са аьттув баьннабеце а, «Ираза никъ» яхаш дола сай эггара хьалхара роман яздеча хана сай вIаштIехьдаьнначох дикка йоакхо еш я со. Масала, Базоркин Идриса «БIаьшерений боадонгара» яхача романа тIа гайтача турпалхой эхь а, эздел а долаш, дуккхача дешархой безам тIаозаргболаш нах бий-хьогI ераш аз бувцараш, яхаш язъяьй аз цу романа тIара xlapa оагIув. ХIаьта са из гIулакх мел дика вIаштIехьдаьннад хьагойтаргдола ха а хьатIакхоачаш латт, - аьлар Зейнапа цу ший романах къамаьл деш.
Вешта, эггара хьалха цу романа доакъош журнальни публикацена кийчдаьча Оздоева Лейлас ма аллара, цунна юкъе цхьаццадола кхоачамбоацараш нийслой а, дуккха дукхагIа я цу тIа авторо дикка лакхара литературни говзал гойташ йола моттигаш.
ХIаьта из а кIезига хIама дац, хIана аьлча цу хIамо дика тешаду вай тIехьа тIайоагIача хана из деррига теркал а деш, Зейнапа кхы а лакхара толамаш доахаргхиларах.
Укхаза белгалде доагIаш да цхьаькха цхьа хIама а - Албогачиева Зейнап санна бола дуккха а керда-керда къона йоазонхой - поэташи, прозаикаши, драматургаши хьалкхувш хилча, вай халкъа литература йоккха кхоане йолаш хилар. Къаьстта из уйла бакъеш дола хIама да укх тIеххьарча шерашка вай литературе духхьал Албогачиева Зейнап юкъеена ца Iеш, цунна юкъе баьхка а, дикка доккхача хьинарца къахьегаш а ба кхы а дуккха нах.
Масала, аз цу мугIарашта юкъе ца йихьача нийса хургдац юххьанца денз «Литературни ГIалгIайче» яхача журнала тIа шоай дикка лакхарча говзалца язъяь йола керда-керда произведенеш кепа а етташ, иштта денгара-денга шоай говзал кхы а лакх а еш, укх ийс шера хьабоагIаш бола Джандигова Хьанифаи, Газдиева Аьсети, Аушева Маккеи, Дударова Маккеи, Эсмурзиева Маккеи, Махлоева Рукъети, Бузуртанова Рукъети, Хамхоева Жимсарийи, Цечоева Марети, КузьговгIар Ингеи Фердовси, Марзаганов Амири, БаркинхоевгIар Мувсайи Захири, хIаьта шоай таьрахьага диллача уж-м дуккха а дукха нах ба, цхьабакъда, уж вIалла дага а бац тахан шоашта карагIдаьнначох кхоачам а баь Iе.
Керда-керда темаш а, жанраш а караерзаеш, кIоаргга литература теори Iомаеш, дуккхача халкъий литература а, истори а довзаш, вIаший яхье бувлаш, шоай литературни говзал кхы а лакхъеш хьабоагIарех ба уж.
Из деций из вай цар йоккхача кхоаненах тешар а?!

 

 




 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru