новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 127 (9502); суббота 6 ноября 2004 года

ЛИТЕРАТУРНИ ОАГIУВ

Абдурашид АЗИЕВ

БЕССМЕРТИЕ РОДНОГО ЯЗЫКА


Источник - из Земли берет начало.
Нам в детстве матери слова вещали:
Нет жизни без родного языка.
Родной язык жить будет все века!
Язык межнационального общенья,
Второй язык нам нужен, без сомненья.
Два языка провозгласил закон, -
Он высшей власти мудростью рожден.
Владея названными языками,
Все блага жизни можем брать мы с вами.

СИРЕНЬ
Заблудился я в синих цветах,
Как известный герой, в трех соснах.
Говорит мне лазоревый взгляд:
"Посмотри на сиреневый сад,
Отдохни, подыши весной,
В день весенний, как мир, голубой.
Подарил чародейку-сирень
Удивительно ласковый день;
Мир реален, но весь из чудес
Состоит, как роман, из словес".
Равнодушным остаться нельзя:
Поздравляю с весной, друзья!

ЭДЕЛЬВЕЙС
Немало здесь красот прекрасных флоры,
Но фауна сравнительно бедна.
На южном горизонте блещут горы,
Вершины их покрыла седина.
У входа в горы - узкое ущелье,
По сторонам нависли глыбы скал;
Река поет про дикое веселье,
Ее пейзаж прибрежный обнимал.
Склонились низко над рекой татарник,
Зеленый дикий чародей - кустарник…
Там на одном ущелье невысоком,
Среди камней суровых одиноко,
В немую ласку превратившись весь,
На мир смотрел отважный эдельвейс…

ЭСМУРЗИЕВ 1алаудин
Са боча Г1алг1айче,
Са ираз, г1айг1а,
Хьо бахьан вусалва со,
Лар йоацаш, вайна.
Хьо бахьан, тешалахь,
Са боча Даьхе,
Вахаргва сийдолаш,
Вахаргва в1аьхий.
Хьо езаш вахаргва,
Наьна мотт бувцаш,
Се валлалца нахаца
Дагара дувцаш.
Аз дув буъ хьона,
Са Дай-мохк ц1аккха
Хьа сийле йоа ца е,
Лоаттае лакха.
Махьшаре кхаччалца
Хестабе иллешца,
Нахаца бувза.

3.02.02. ДОШО СЕДКЪИЙ ГОМ
Хознеца бетт укх лаьтто гургал ший,
Хознеца дода лаьтта мел дола хий,
Хознеца боаг дошо седкъий гом,
Хознеца кхолл лаьтто х1ара ший сом.

Хознеца детталу х1ара сага дог,
Хознеца ловз цо лаьтта ловза ког,
Хознеца йоаг1а лаьтта 1уйре хьа,
Хознеца йода из лаьттара д1а.

Баьде бийса лаьтта хознеца йосс,
Сигала седкъий цо хознеца товс,
Хозле мара лаьттара 1а хьоргьяц,
Рузкъа ийца лаьттара саг г1оргвац.

ОЗДОЕВА Фатима

1АЬРЖА БИЙСА
Ма кхувдаде Г1алг1айчен т1а
Хьай ц1ийш диза б1еха кулгаш.
Цун машаре яха лов.

Хьай ц1ур юкъе бехкаш халкъа
Барт эг1абе хьо г1ерталга,
Из цун ша мо шаьра хов.

Хов, цун хьона ца дезалга
Ший ялташ хьувкъар,
Бухдувлар мехкдаьтта.

Деррига дуне цох хьегаш хилар
Да, хьона къувлар,
Тийша болх бир 1а цун лаьтта.

Бе хошшал доацча халкъа коа
Дилар 1а, моастаг1, аьрга таьзет,
Бехк боацаш легабаь цун къонгаш.

Да, воша, тайпа доацаш лела,
Къам доацаш лела, Даьла моастаг1.
Х1ана дир 1а цар берех болгаш.

К1алвисар чуэцар мара
Фу бехк бар са халкъа, моастаг1,
Декъар мара ший тух - сискал.

Къаьна да ваьккхар 1а во1ах,
Йиший дог 1а 1овжадир,
Къонача марах даьккхар нускал.

Дунен маьха волча во1ах
Нана г1ийла елхайир 1а,
Дог мичад хьа, Даьла моастаг1?

Пхьера ламаз деча ханна,
Хьай г1онча, яь 1аьржа бийса,
Х1ана хьайзар хьо селлар доастам?

Низ д1акхоачаргбац хьа, моастаг1,
Дохаде сий дола халкъ,
Сабар, денал цунгар даккха.

Из 1аьржа бийса санна, моастаг1,
Денош 1аьржа хилда хьа.
Кхы ловца бац са хьона баккха.
Ахмед Цуров
Истоки
Истоки, дом родной мне снится,
Река шумит, порхают птицы,
И горы, словно каменный забор,
Врагам назло расставленный заслон.

Свободу только там я обретаю,
Мне слышен вечный зов своих отцов,
И только там все ясно понимаю,
Что родом я из башенных постов!

Залина ДЗАУРОВА
ОТВЕТИТЬ "ДА" Я НЕ МОГЛА

Ушел ты в осень, а я - в весну,
Налево ты, а я - направо.
Твой путь косил, а мой был прям.
Ты шел открыто, а я упрямо.
Где я скажу: "Долой", ты скажешь "Браво!"
Ты скажешь: "Счастье - в жизни",
А я: "Жизнь - в счастье".
Что вызовет улыбку на устах твоих,
То складкою проляжет между глаз моих.
Ты любишь зной, а я - прохладу.
Что служит для тебя наградой,
То будет для меня проказой.
А помнишь как-то ты спросил:
"Прожить смогла б ты без меня?"
Ответить "Да" я не могла.
А ты сказал:
"И я бы без тебя и дня бы ни прожил!"
Так правду говорят:
"Две противоположности притягиваются".
Лишь в небе души их парят
И там лишь соединяются.
Бакъахьа а лаз
(Дувцар)

Сиха к1аьнк ва оалаш вар Ибрах1ам. Х1аьта цул воккхаг1а вола воша Исма1ал сабаре вар,
школе дика дешаш, хьаькъал долаш вар. Ибрах1ам цхьоалаг1ча классе ваг1ар, Исма1ал -
кхоалаг1ча. З1амаг1чо мел даьр ловра Исма1алас.
Х1аьта дас - нанас массе хана хьокхама з1амаг1ча вешийна увттавора из. Цхьан дийнахьа
ч1оаг1а хоза керда машен а ийца чувера да. Хьалха а ц1аккха машена рулах кулгаш детташ
вацар Исма1ал. Цу дийнахьа саготалла чухайр из машена чу. Дагалоацам бацар цун машен
мухалех чуйийрза латталга. Х1а аьнна цун ког тормазах хьокхалушшехь, машен чухьаьдар.
Х1аьта лохе га яг1ар.
1алаьмате ийрчаяьлар машена юхь. Т1акхаьчача дас дов динзар во1а. Цунна ховра цаховш из
хинналга, х1аьта Ибрах1ам из валаре-м…цунна та1азар хургдар, из массе хана харцахьа лелаш
вар. Чувера школера Ибрах1ам. Нанас д1адийцар хиннар цунга. Машен йохаяь хала хете а,
цкъарчоа дика хийтар Ибрах1ама шийна хьокхама увттавеш волча Исма1ала бехк болаш из хилар.
Коа ара а ваьнна, да лехар цо. Г1айг1ане машена юхе воаллача даьга аьлар цо:
- Исма1алас йохаяьйий машен, воти? (Юхь т1а хьежача из Ибрах1ама ч1оаг1а новкъа да меттар даьна).
- Даьра йохаяьй. Исма1алас-м.
- Баккъахь! - аьлар цо даьга.
Даьна новкъа дар з1амигача во1о из алар. Сатехар цо х1ама ца оалаш…
Цкъа, цхьан дийнахьа, лакхача гаьна т1а а ваьнна чувежар Ибрах1ам. Лозайир хьажаюкъ, б1арг.
- Лазий, Ибрах1ам, б1арг? - хаьттар дас. (К1аьнках къахеташ вар да, амма цо лаьрх1ар из кхетаве).
- Даьра лаз, воти, - жоп делар к1аьнка бочаваьнна.
- Баккъахь! - аьлар дас човна т1а тух тоссаш санна. Дика кхетадир Ибрах1ама дас иштта алар бахьан. Т1аккха шаккхе а ч1оаг1а белабелар уж.

М. КИТИЕВА, СШ-1 дешархо г.Карабулак.

Мадина КАРТОЕВА

ШЕПОТ ПРО СЕБЯ

Давай с тобой чуть-чуть поговорим,
Ведь наша жизнь почти до дна испита.
Как много лет в молчании живем,
А о любви своей мы про себя кричим.

Мне сердце в чудо верить не велит,
А мне так мало в этом мире надо.
Услышать раз слова, что только для меня.

Давай с тобой чуть-чуть поговорим.
В молчании заблудиться так несложно.
Ведь завтра, как и прежде, будем врозь,
Пусть не одни, но одиноки души.

Гляжу в твои глаза, а счастья в них не вижу.
Спешишь к другой, и я спешу, как видишь.
Быть может спешка в наказанье нам
Дана за этот шепот про себя.

ХХХ

Как много дней
В тоскливой тишине
Живут слова и мысли, и творенья,
Но никогда, и может быть
Нигде, ни что не находило упоения.
Все относительно любви,
Все относительно, и даже впечатления.
Нас может восхищать
Природы пустота.
Ничем не тронуть
Царственность величия.

20. 01. 2000 г.
ХХХ
Хочу от всей души сказать спасибо
За все, что было сделано для нас.
За то тепло, добро и ласку,
Что отдавали, не жалея, в трудный час.
За то, что боль смогли унять,
Участие в душе принять.
За все, за все спасибо.

ХХХ
Не дари драгоценных камней мне,
Не дари мне духов дорогих,
Не дари мне пустых разнословий
Ни тогда, ни сейчас, ни потом.

Подари берег моря песчаснный,
Подари тихий, нежный прибой,
Подари лучезарное утро,
Нежный, добрый, темень ночной.

Подари одно - только слово,
Драгоценнее не было чтоб.
Мне одной, мне единственной.
Счастье в этом таится, поверь.

УГУРЧИЕВ Азмат-Гири

МИШТА ЯЗЪЮ СТИХАШ?

Хала язъю, хала,
Хьоа баццал уйла еш,
Нагахьа наб ца еш
Бийсаш д1акхухь.

Йис кхийтта ябакх мо,
Бос баха болча
Бетто, са корах
Сердал чукхухь.

Са иллей турпалаш
Хул соца къамаьл деш.
Уж цкъаза шоайла
Довнал а болх.

Аз тебеш, сецабеш,
Муг1арашка д1анийсбеш,
Уж кач ца бохийташ,
Бу дукха болх.

В1аши г1араш йий,
Шоайла яппараш еш,
Шоай моттиг корайий,
Уж т1аккха д1атув.

Цох ч1оаг1а г1озваьле,
Ираз сай корадий,
Сахуллаш г1оарал дай,
Со а д1атхьувс.


РОССЕЦА МАРА ОАМАЛ БАЦ

Хьа ткъама к1ал мара
Тха ираз дац.
Росси, хьох дала
Тха оамал бац.

Ворхх1е даь ханачухь
Хьог1 хьерчаш хиннад.
Бусалба а хиллалехь
Хьог1 хьогаш лийннад.

Даьлагар хьо ехаш,
Са даьша ду1аш даьд.
Цар дехар кхоачашдаьд
Россе вай т1аийцад.

Б1аьш халкъаш хьа тховк1ал
Иразе дах.
Цу сийнача сигал
Къаьга хьеж малх.

Вай воча х1амах
Дала лораду.
Россе ший ло1амах
Вай 1алашду.

Иштта из децаре
Во хьал хургдар.
Росси, хьо ецаре
Хийла во гургдар.

Б1аьш къамаш бартаца
Россе чу дах.
Къаьстта камоаршалца
Царца г1алг1ай бах.

22.04.04 ш. АУШЕВ Сулам-Бек

ГУЙРЕ

Ена кхаьча гуйре гаьн т1а хьазилгаш,
К1аьда мотт 1обилла лийга ч1аналгаш,
К1аьдача метта хайша б1арашдуаргаш,
Шоайла кадай ловзаш з1амига к1оригаш.
Царга хьожаш даг1а кагий берилгаш.
Г1оздаьнна ловзаш ховха догалгаш!
Иллеш доахаш г1етташ гуйрен оалхазараш.
Феца ловзаш хьувзаш эздий дег1алгаш.
Б1арг д1а мел лакхача 1ажаг1а дошо бос,
Ког д1а мел баьккхача йола гуйрен фос…
Сина сало1ам телаш йоаг1а 1ажий хьадж,
Боаккха ца луш биса гаьн бихьен т1а 1ажа…
Баьццара бос а хийца, ювхаш 1ажат1 коч.
Хьай ло1аме йийрза гуйре я хьо хоза!
Ялтий беркат хьоца,
Сомий беркат хьоца,
Доккха беркат хьоца,
Адамий безам хьоца.
Маьрша я хьо гуйре!
Боакх аз ловца хьона,
Могаш я хьо гуйре,
Тайна я хьо гуйре
Тийна йолаш 1уйре,
Сатийна йолаш сайре,
Маьрша я хьо гуйре!

21 октябрь 2004 шу.


ЙИЙЗАЧУНГА
(лоаца поэма)
Сигала малх кхеташ мо,
Са дегчу ера хьо.
Сайрийна чубузаш мо,
Дегчура яьлар хьо…

Дегчура яьлар хьо,
Кхы даха дог доацаш…
Безам д1абаьлар са,
Дуненца чам боацаш.

Хьо йовнза валар со.
Хьо гуча дийнахь.
Хоза духьал ера хьо,
Гуш санна г1анахь.

Б1аьсти мо хозъенна,
Боал зиза мо хоза.
Хьай дег1а б1убенна,
Модз санна мерза…

Яр хьо цу дийнахь,
Малайк ше санна.
- 1-ча май дийнахь,
Хьо езаенна,
Висар со, 1айша,
Дега онк дайна!

Ма езаелар хьо,
Керарча са дега.
Чам байна висар со,
Мерзача набарах.

Хьо яйча денза ден,
Уйла яр са хьоца.
Гайна, е ганза го, -
Дийзар-кх хьо сайца!

Хьо гонза валаре,
Дар сона-м аттаг1а.
Хьогал а хургъяр-кх,
Ла сона аттаг1а.

Вай безама гаьн т1а,
Зиза тохар дог доахаш.
Цу к1айча зизаех.
Сом латар дог доахаш.

Вар со-м, х1ай хоза йо1,
- Сай ираз хьо лоарх1аш!
Гаьнт1ара денна г1а,-
Ц1аккха а хоттлургдац!
Къаьстад вай в1ашаг1а,
В1аши цхьан хургдац!

Аз хьога даьха дог,
Даханза валар со.
Хьо гуча дийнахь,
Хьо гонза валар со.

Хьо яхача цу юрта,
Кхачанза валар со.
Хьо яре сатувсаш,
Хиланза валар со!

Атта дар са вахар,
Хьо яйза ецаре.
Садуаш вацар со.
Вай дайза децаре.

Кхуврч б1айха латталба,
Хьо йолча фусаме!
Хьа яхар, хьа лелар,
Хилда из иразе!

Даькъала хийла хьа,
- Хургйола т1ехье.
Самукъане хийла хьа,
- Ди, бийса, 1уйре!

Сигала морх йоаг1аш мо,
Са дегчу ера хьо.
Морх михо д1ахьош мо,
Дегчура яьлар хьо!

Хьо кхелла хиннай-кх,
Са сина дукхаезийта…
Хоза кхийна яр-кх хьо,
Сабаре сатийна!

Къинт1ера ялалахь
Седкъа мо лийпар
Со бехке ма велахь.
Сил дукхаг1 йийзар,
Хиланза дарг ма дац,
Азалехь яздаьр!
Воаг1аргва хьо йолча.
Цу Дала вег1ар!!

Хьа яхара зиза,
Матар ма г1олда.
Хьа яхар ди т1ехьа,
Сийрдаг1а хилда.
Иразе, даькъала,
Хозаг1а хилда !!!

ТЫ ВСПОМНИШЬ МЕНЯ!

Пройдут года, состарюсь я,
Состаришься и ты, любимая моя.
Быть может вспомнишь ты тогда,
Как радовала ты меня!
И как являлась предо мной,
Ты вспомнишь, молодость была…
Вернуть ее назад нельзя.
И гаснет всякая звезда,
Когда наступит ее пора.
А молодость, как дни весны,
Пройдет, и ты ее не жди!
Буду вспоминать и я,
Как я любил, видать, тебя,
И с нетерпеньем у ручья
В любви признался и любил
Тебя, одну тебя любил,
И ласковых я слов дарил!
Пройдут года и вспомню я,
Что вся надежда зря была…
Звезду мне с небо не достать,
И мне на крыльях не летать…
Вспомнишь, вспомнишь ты тогда,
Как вишня там в саду цвела.
Ты помнишь, молода была,
Ты помнишь, милая Айша,
Сама, как вишенка цвела!
Сама, как вишенка была!

15.09.2004 г.



ЛЬЯНОВ Арскхе Мухьмад
ЛАЙЛА
(хетаяьй Оздой Лайлайна)

Ц1и хеза ц1и йола
Г1алг1ай эздий йо1, Лайла!
Г1алг1айчен доаккхал да хьо,
Я вай халкъа курал.
К1аьдъялар ца довзаш
Чуэтта латт хьо хьай халкъа,
Вай мохк хозбе, тоабе
Даггар къахьегаш хьо йоалл.

Г1алг1ай халкъах я хьа ерриг уйла,
Цунах доал хьа дог.
Цун гадоахаш, сий хьаллоаттош,
Дилла ура хьо латт.
Хьай нийсархошта хьайх
Йиша хетийта хьона мог,
Х1аьта къоаношта 1а хьайх,
Кхоаччара йо1 хетийт.

Даькъала хилда, Лайла!
Хьо яь, малхаяьнна ди.
Хьо езаш, хьо лоарх1аш,
Массане йоахийла хьа ц1и.
Иразах хьалдиза
Д1аьха хилда хьа вахар,
Кайоала безам 1айша,
Малх мо къагалда хьа елар.


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru