новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 106 (9795) суббота, 5 августа 2006 года

Литературни оаг1ув

ШАХЬБОТОВ Солтамурад
Мехка таьзет
Поэма
Яц ер моллаг1 йола тема -
Валараг1 я ер поэма!

Г1айг1ане ера хьо ва 1аьржа бийса,
- Цхьан коа юкъе кхо дакъа дера.
Г1аьзе - коа эттар из аьрга таьзет,
- Кхоачашде баьлар Бекхана васкет!

22 июне кхо дакъа дахьаш,
Во ворда кхаьчар даь-даь коа-карта…
Унзара б1ил дера вай Г1алг1ай мехка
Во кхаъ кхаьчар цу Г1аьзе-Юрта а!

Ши во1 д1аваьнна
Ц1ен-да д1аваьнна,
Йисар-кх Г1аьзе-коа
- Цхьа миска нана!

Яр из цецъяьнна, яр корзаг1ъяьнна,
- Из хатар дена яр унзаръяьнна!
Къонах мо сатохаш сакъувлаш яр -
Болат мо ч1оаг1ъенна из нана яр!!!

Мехкага кхаьчар из унзара бала,
Магац сона из дийца вала…
Ц1ий мохкадаь бахаб к1алхарбаьнна,
- Уж ц1ела карчаргаш дог 1обадаь…
Д1абахаб уж мискаш боабаь.
Д1абахаб гоавараш дергдар хьадаь,
Д1абахаб моастаг1ий йиш йохаяь.
Наьха дегаш шийла шелдаь.
Д1абахаб керасташ туржа1 хьадаь…

Уж 99 саг цар вийна улл -
Бизза баьккхаб цар валара мул.
Го йиш яц унзараг1 сурт, -
Кашамашка дег1ад 100 гаргга чурт.
Аллах1о лехийла цу мискай ч1ир.
Бекхам белахь 1а ва Даьла.
Къаман моастаг1 1а эшавелахь,
Халкъа моастаг1 1а вохавелахь.
Уж къиза нах, Даьла, х1алакбелахь
Дехке баьхе хьай кхел елахь.
Бехктокхаме оттабелахь, Даьла.
Даге-дехке уж бахалахь, -
Дунен да вола веза воккха Даьла!

Да воацаш дисача бой къа.
- Царех хьоарчаде 1а Даьла.
Нийсхо еш вола тха Аллах1,
Шоай тийша болх шоайха бахийте,
Ка ехкаш уж соцабелахь.
Мехках бахалах уж Даьла
Дунен Да вола Веза Аллах1!!!

Г1алг1ай мохк 1аьржа делла латт,
Белхаш кхалнах дира хий легош.
Лоалац дега цар елха оаз…,
- Из гаьнна лоамчу хьалчахоз.
Тахан халча эттад вай къам,
Даьлагара долчун бу вай хам.
Везча Дала ергья ший кхел,
- Ц1ега баьннараш цунга хьаллел!

Дехад дог, шиъдаьннад тахан,
Делх вай б1аргаш лешадеш хий.
Делх са дог а, царца делх,
Белх са б1арг а, царца белх!

Мурдаш екаю зикара оаз,
Да, ши во1и Даьлагара вехаш.
Кхоъ да таьзет Г1аьзе - Юрта,
Кхаьннахь белхам, кхаьннахь бала…

Мух беш ба-кх дика муридаш,
Даьлага белхаш 1елбахараш…
Доккха да вай мехка таьзет.
Гешт де 1а Даьла байнарашта.
Биталахь, Даьла, бисараш!!!

Даьла воацар, дац оарц дала,
Зуламхой Даьла волаш а бац.
Царга доаг1алда вайга деннар,
Бокъалулба цар вахара хьаст,
-Ч1ир леха 1а веза Аллах1!!!

* * *
Хиннар, дайнар диц ма де вай,
- Дицлургдац из 1аьржа ди.
Вайна ц1аккха юха ма доаг1алда,
Цу тайпара балан ди…

- Ала деза, дуне деза
Дийнабараш баха беза…
Уж бисараш буталба Дала,
Царех эзараш болба Дала!



ОРЦХАНОВА Хадишат

Эздел
(дувцар)

Хоза я аре: б1айха хьежаш малх ба, загг1е елаш сийна, ц1ена сигле я. Даггар фата етташ, халхадувлаш, г1оздаьнна дог да!
Дог ца лайзача доалий: къона хилча, хоза хилча, могаш хилча, д1аьха хоза вахар, т1аьръюкъе уллаш санна, в1алла кхоачалургдоацаш хьалхашка уллаш хилча.
Цхьа х1ама да е хоза ди 1аьрждеш: хотта гурахьа а-хотта, б1аьсти а-хотта, 1ай а-хотта. Вешта, хотт-м бехке бацар, хотт-м шийга г1олла сатийна уллар, ше бутаре.
Машенаш я-кх, хьаръяьнна, маркъилгаш санна, улицаш йизза, д1ай-хьай удаш. Ма доккха х1ама да-кх ер: берригаш 1обелхаш ба хьабе болх бац, ахча дац, яхаш, машенаш-м г1аш лелача наха нийсса я.
Хоза кечвенна, деррига дуне ший хеташ, г1аш водаш ва хьанаьхка во1 Муса. Машена-м яр цун, бакъда, цхьа лоадам боаца х1ама еха латт из, укх хозача дийнахь дог даг1ац Мусай из тоаеш валла. Хьалхашка йода цхьа лакха, хоза йо1. Вешта, хьалхашка мара йодаций: т1ехьашка а, дехьа, а сехьа а - беррига мехкарий ба-кх, тахан берригаш ц1аг1ара арабаьхача санна.
"Вжик, вжик - т1ехьэккх машен, йо1а "безаме" цицхаш техе. Йо1 хьат1ехьашка иккхе, ший полтув ц1енъе отт.
"Новкъостал де аз хьона? - хетт цунга Мусас.
Йо1 елалу: "А, эшац".
"Вжик, вжик!" - т1ехьиккхар цхьаькха цхьа машен, Мусайна шортта цицхаш теха.
"Хьа да воаллалва хьакхийца! - ала кхоавар Муса, машен гаьна ялалехь.
Машеначу ваьг1ачун "ловца" д1ахазар. Машен соцаяь, юха т1ехьашка лаьллар цо.
"1а хьанга аьлар да хьакхийца воаллалва? Сога аьлар 1а? Хьа хьай да воаллалва хьакхийца, хьакхий наьнаца а, са вар ца а воаллаш!" Цхьацца-шишша оалаш, г1ар айелар. Гонахь дукха нах гулбеллар царна. Дукхаг1бараш Мусай гадоахаш бар, вожаш цхьанне а оаг1ув ца лоацаш, ладувг1аш латтар.
"Хьажал, укхо сона мишта хотташ техаб - сихлу Муса, кхы а аз шийна даьна билла раьза вац ер".
"Даьра хьаьрбаьнна-м лел ераш, шоаш малаг1а кхостадергда цаховш", йоах цхьан кхалсаго, - ц1аьхха е машенилгаш хинна, эг1абаьб цхьабараш. Дас-нанас шоай ц1аьхха хиннача таронех цхьа х1ама хеташ, ераш 1от1аховшабий, арахец. Машен, лалла хов акхарна? Йовсараш!"
Даи-нанеи сенна бувц 1а, уж сенна бехке ба? Къонгашка наха т1аетта аьле мича эц цар уж машенаш, дика т1а, вон т1а а г1аш ца ахар духьа ма эций. Ц1аг1а баг1ача даьнеи, наннеи сенаг1 хов, арабаьлча акхар фу леладу? "Ха деза-кх. Акхар саг лозавой, е ераш то1абаь чубоахке - т1аккха-м ховргда царна? Хац аьнна бутаргбий уж наха?
"Из къамаьл деш латтача хьа хьай во1-м хургья цхьа урка".
"Урка даьра я хьа во1! Уж можилгаш 1охийце, доккхий нах да тхо яхаш, е шоашта а, е наха а пайдана доацаш лел шо. Шо-м даьра да е кхувш боаг1араш толхабераш. Сом дукхаг1а денначун, из бехке вале а, из ц1енве г1ерташ, цунна т1ехьадаьле".
"Даьна во аьннад. Да фу бехке ва, дас мича аьннад укхан хотташ тоха. "Пижт1" оаллашехь а, даьна т1а ма долхий вай. Д1авала везар-кх з1амсаг хьо а машенаш лелача новкъара, т1аккха кхетаргбацар хьона а хотташ. Акхарна-м машенах вир ворда ма хетий". "Ч1оаг1а къамаьл ма дий 1а дувцар. Ара хотта хилча шорттига лалла еза-кх ший машен. Нах ма бий укх ара лелараш, хьайбаш мичад. Хьайба доаг1аш хилча-м ераш ч1оаг1аг1а лоралу, цунна никъ бите латташ хул. Наькъал дехьа воалаш вар воккха саг вале а, е бер дале а - царна сиха д1абаха мича мог аьнна, эхь-эздел лаьца а - к1езига юхасоцаяц шоай машенаш. Мича ваха сихвеннав ер? Мусаи машена даи в1аши кач цабахийта юкъе этта латт кхо-виъ саг. Гонахьа латтачар ший га даьккхача - Муса лата чуг1ерт, ший га даьккхача - машена да хул наха юкъе г1олла Мусайна кач ва г1ерташ. "Милице хьаеха еза, укхаза укх сахьте хургдар доккха туржа1 да! - йоах цхьан кхалсаго, ераш укх сахьте в1ашаг1бовргба".
Д1аюстара яьле, ший т1ормига чура хьалъяьккхе, милице, телефон тоха отт из.
Цу юкъа цхьа г1ийла з1амсаг хьат1авоаг1а наха. Гаьннара Муса вайзе, шайт1а санна, г1арте, г1арте, наха юкъе г1олла чакхваьле, Мусайна д1ат1акхоач из "Ассалам 1алейкум, Муса! Фу хиннад укхаза? - хетт цо Мусайга "Ва 1алейкум ва салам, 1ийса! Цу д1а латтача да хьакхийца валларго, хотташ теха, б1ехваьв со! - йоах Мусас.
"Хьакхийца воаллалва хьа да а, хьа даь да а, д1ахо бараш а. Хье къонах вале, хьаволле, укхаза наха т1ехьашка лечкъа ца а латташ, аз дергда хьона де дезар!
Муса лата д1аг1ерт, наха хьалувц. 1ийса д1ахьож Мусай довхонга.
Из а вайзе, Мусайга "1а сабарделахь, Муса", аьле, цунна д1ат1авода 1ийса. "Ассалам 1алейкум, Умалат! 1а фу леладу, фу г1араш я оаш ераш?" "Ва 1алейкум ва салам 1ийса. Ай, со-м шорттига, сай машенаца д1аводаш ма варий, из д1а латта 1овдал ше вена машена хьак1алъиккха, шийна хотташ техийта мара. Кхы а сона т1ехьа са даьна а бехкаш ва-кх".
"Э, э, э, Ма тоам боацаш х1ама да оаш шинне а леладер, - йоах 1ийсас, - ва "Умалат, из малув хой хьона?"
Хац даьра сона-м, из вошийнна вир малув, е ха безам а бац. Цо сайна биллар аз цунна дутарга-м дац".
1ийса лерге юхе а вахе, цхьа х1ама оал Умалатага. "Фу дувц 1а, ва 1ийса? Бокъонца луй хьо? - цецваьнна хетт Умалата, бегаша-м бац 1а? "Даьра бац, ишта бегаш беш хул?.
"Хьай Даьла духьа, из хьанаьхк ва из? Даьра ма эхь да ер аз леладер, - йоах Умалата - ер ц1аг1арчарна д1ахой ц1аг1ара д1аваха мара везац са, мел халахетар хургда ала 1а сона!
"Сабарделахь, йоах 1ийсас, - аз хьо а цунга д1авовзийтаргва". Нах татта, татта, Мусайна д1ат1авахар 1ийса. Лерге а ваха цхьа х1ама аьлар цо Мусайга. Мусай бос хувцабелар.
"Э, э, э, ай ера-м сона ч1оаг1а бехке саг ма вий. Ма тоам боацаш г1улакх хилар укхог1. Ма эхь да ер, ц1аг1арчарна д1ахайча нани ворх1не лаьца чуг1ертаргья сона".
Халла, наха юкъера токкхаваь, Умалата д1ат1авигар 1ийсас Муса. Нах-м уж лата боахк мотташ бар.
Ва мичай из милици? Сахьат ха я-кх аз царга телефон теха, ераша-м х1анз в1ашаг1бовргба.
"Ассалам 1алейкум! - йоах ше д1ат1акхоачашехьа Мусас.
Ва 1алейкум ва салам! - салам юхадерзаду Умалата, т1аккха ши довхо марх1аэккх.
"Х1ама дий ц1аг1а, берригаш могаш бий? - хетт Мусас.
"Даьра х1ама-м дац. Шо фу деш да, шунцигахь дий керда х1ама? - хетт Умалата.
Даьра дац-кх, тхо а д1адоахк миско.
Из да-кх керттера дар, ц1аг1арбараш могаш хилар. Муса, кхы х1ама долаш ваьннаварий хьо ара?
"Даьра ваьннавацар, кхы ер ма дий аьнна г1улакх долаш, саготал хьаараваьннавар-кх.
"Муса, бехк ца боаккхаш хургва-кх хьо аз хьайна техача цицхайх. Са да г1оргволча кашара, хьо вий ховш-м техадац хьона аз уж. Къинт1ера валалахь сона аз хьайна яьча васах".
"Фу дувц 1а ва Умалат? Из-м дац хьо сел бехказвувла везаш х1ама, со се ваха наькъа т1а 1от1аэттавецаре, хьо-м хьайга г1олла хоза, шорттига д1аводаш вар. Хьа фу бехк ба, со вена машена хьак1алъиккхавар яхаш. Аьннача хана соца мича лу из машен, вира ворда мачий из.
"Х1ама хургдацар со шорттига ваха валаре", - йоах Умалата, - хьо-м наькъа гаьна вар, со сай ваха везача тайпара, хотта болга ховш ваха валаре, - хьо б1ехвергвацар аз".
Нах багенаш йийла цецбаьнна ладувг1аш бар царга.
"Муса, хьаволле, хьачуха машеначу, тханцига г1оргда вай. Вай безам мел ба даа а, мала а, сакъерда а моттиг я вайцига".
"Дукха вахалва хьо, Умалат, т1ехьаг1а воаг1аргва со, - юхаг1ерт, Муса.
"Т1ехьаг1 а воаг1аргва, х1анз а воаг1аргва. Хьо юхаг1ерта х1ама дац. Хьаволле, хьаволле, са захал, эхь ца хеташ! - токкхавий Муса машеначу д1ачухоаву Умалато, т1аккха ше а, 1ийса а д1ачуховш. Газ то1айий, д1аэккхийт цар шоай машен, гонахь латтачарна шортта цицхаш техе.
Нах даггара царна т1ехьа г1араш еш ба.
"Ер да-кх хьона хулар, хьай г1улакх доацача юкъе ваьлча, - йоах цхьан воккхача саго, шийна кхийтта цицхаш йовлакхаца д1адоахаш, - дов хьаний да - цицхаш хьа-анна кхийтар".


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru