новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 56 (9745) вторник, 25 апреля

Арчаков Сали

Керда стихаш


***
Со базар т1а венав юха,
Укхаза яйзай дегаг1оз,
Хьо хул х1ара денна дохкаш
Йилбаза к1ада, зипаш, боз.

Харбаз йиача бера санна,
Хьа ши басилг тахан леп,
Х1аьта а сагота хеталу сона
Хьа хозача дег1а кеп.

Латт хьо саго д1а ца эцаш
Йилбаза к1ада, зипаш, боз.
Дуне оарцаг1даккхал г1айг1а
Хьа дег чура сона хоз.

Со ц1аг1оргва массаза санна,
Кога волаш къаьстта вай,
Ийца хьогара цхьа туп г1озал,
Оттадаь хьа дег чу ц1ай.

Латтаргья хьо т1ехьахьежаш,
Т1ак1ирбаьча хьай ши б1арг,
Т1ахьаьрчача байракхо мо,
Уйло хьулбаь дег1а саьрг.

***
Йо1 йигай са, аз хьалкхеяь,
Сай низ, хьинар кхоачадеш,
Хетаргахьа, ужаш хиннаб
Хьунаг1ара воачабеш.

* * *
Хьа керта т1а
Доаллача
Ж1ако
Лоам чу
Кхувл со
Х1ара бус.
Со цу наькъах
Бер мо тийше,
Укхаза
Бийса
Яккха вус.

Б1аьхбе г1ерташ
Лоам чу
Лела
Тховсара
Сайга
Бена кхаж,
Са шин кулго,
Никъ
Д1абукъаш,
Хьат1ахьекх
Хьа керта къаж.

* * *
Дог1а делх.
Хоз сона дешаш,
Д1айоаккхаш кхоале:
- Йоаг1ий хьо сога?
- Йоаг1а,
Сай в1ашт1ехьадоале.

* * *
Больницен коа т1а
Сатоссаш доаг1а,
Ж1али 1ах,
Хьазилг дек,
Циск сомадоал.
Унахошта юххе
Дахарах иштта
Лорашта нийса
Хул царна йоал.

* * *
Дарз хьекх ара.
Алкхашкий 1улаш
Д1айхача мехкашка
Д1аг1оргда каста.
Шелалах кхалха
Дего ца юташ,
Гуйрено маргда
Кхашкара ц1аста.

* * *
Кхай т1ара
Ц1айийрзай
Юртара сайре.
Бутт бода
Аллийта
Ший дошо ботт.
Мехкарий -
Седкъий,
Х1ама 1о
Ца йоаккхаш,
Юртарча
1ам т1а
Ворош йила отт.

* * *
Дуне довза
Наькъашка
Ладувг1а мара
Дезац:

Бийсан юккъе
Яьннача
Хьовзамах йизача
Наькъа
Шолгоарага;

За1апхочун
Даьсса пхьош
Санна,
1оуллача
Наькъа такилга
Шоллаг1ча
Коарага;

Лоалахой
Ж1але к1азилго
Наькъа деча
Доалага;

Йодаш
Е йоаг1аш
1а кхухьача
Борала
Цхьоалага…

Дуне довза
Наькъашка
Ладувг1а мара
Дезац.

* * *
Тховсара
Бийсах -
1аьржача хих
Хьо лорае
Г1ерт со,
Пхьарсий,
Пхьаг1атий
Гаьнаш
Д1адухьалкхувсаш.
Хьои,
Сои,
Бийсеи
Цхьана да
Тховсара.
Бийсеи
Сои да
Тховсара
Хьа хозал къувсаш.

* * *
Хьарпе т1а
Сай жерж,
Хьарпе т1а
Бов 1ех,
Лохе боаг
Пхьарс мо
Сома бага.
Д1ахьеж со
Хьога,
Ха ловш санна,
Малаг1а уйла
Ессай хьа дага.

Хьарпе т1а
Сай жерж,
Хьарпе т1а
Бов 1ех.
Б1аргагуш
Яг1а
Мате г1ала.
Сердала юхе
Д1аотт
Бийса,
Еча мо
Матена
Гучаяла.

* * *
Хьахоз
1ам т1а
Пхьидаш
1ахаш:
- Марем
- Лувча
Эттай, -
Яхаш.
* * *
Дехьа - лоамаш,
Сехьа - гувнаш,
Царна юкъе -
Шоанахой.

Шоанахой,
Шоанахой,
Хоза дах шо
Шоана хой.

* * *
Шийла 1а да
Юрта денар,
Лазар кхета
Кхы фу эш.
Чарх ийккхача
Автобус т1а
Санна лел со,
Эгавеш.

1олохлу со
Ц1ера хьалха,
К1еззига
Меттабоаг1а кер.
Хьа пхе п1елга
Тов я тховсара
Аз ц1и санна
Кегаер.

* * *
Вай безаман
Ц1и хьалкхоабар
Юртахоша
Со ва, йоах,
Х1ана аьлча
Х1ара денна
1а са букъ т1а
Дахча доах.

* * *
Цхьаьккъа лелаш
Шийла хийтта,
Хьо йигар аз
Сайца лоам.
Хийра нах мо
Вай леларах
Даьра хилац
Дега тоам.

Сайре
Хьат1аеча, наха
Шоай ц1еношка
Ц1ераш ювз,
Хьоца цхьана
Лоам чу лелаш,
Со юха а
Шийла хьувз.

* * *
Герзаш хьахоз
Юрта дувлаш
Говра т1ехьа
Говр чухехк,
Яккха водаш
Санна ж1але
Багайоалла
Хьаьна т1ехк.

Байракхаш я
Коа т1а кхесташ,
Г1араш, ц1ог1арч,
Нах ба лувш.
Марха доаста
Ди да тахан,
Х1аьта цига
Йо1 я кхувш.

* * *
Вай цхьана
Б1аргадайна:
- Могаш дий шо? -
1оттар еш
Хьакхайк лоамарой,
Болхашше
Аьлага.

Эхь хеташ,
Юхь т1ара
Ц1ийделе,
Делалу вай:
- Тахан-м
Могаш да тхо,
Кхоане я
Даьлага.

* * *
Бера хана
Хьона товр де
Фу дусаргдар
Аз ца деш,
Хьона харбаз
Яккхар духьа,
Йохайора
Наьха беш.

Воккха хиннав,
Хоза хургдац
Хьалха санна
Дича къоал.
Х1анз со хьона
Товр де г1ерташ,
Б1арчча ахкан
Балха воалл.

* * *
Да вай тахан
Воайла т1ера,
Юкъе цхьаккха
Хийрал йоацаш,
Х1ана аьлча
Лелаш да вай,
Бе ца1 мара
Зонтик доацаш.

* * *
Б1арга ца гуш
Доаха денош
Шераш миссел
Д1аьха хет,
Цудухьа вай шиъ
Х1ара денна
Хьуна йисте
В1ашаг1кхет.

Гаьна йоацаш
Яг1а гаьнаш,
Ушала т1а
Баьнна эрз,
Безам, безам,
Ма унзара
Да хьа бера
Дувла герз.

Йицлу сона
Ушал, гаьнаш,
Б1арг ма кхоачча
Улла бай.
Хьа тика чу,
Сурта к1алха,
Безам буаш
Даг1а вай.

* * *
1асилга
Хьалха латт
Керда буц,
Соахкара ча,
Бе - беча
Ялатий дукхал,
Х1аьта а
Дуъ цо
Качдоалла
Охка,
Эггара
Езаг1а я
Кортамукъал.

* * *
Михо 1аьржа морхаш
Шийна хьалхатетт,
Хьуна юкъе лелаш,
Вайна хоза хет.

Дог1аш сеца даьлча,
Шеддар эргадоал,
Дехьа, сехьа ж1але
Нускалаш т1адоал.

Ж1але нускалаш мо,
Шоайла гарга лел
Са зонтика сийнал,
Хьа зонтика ц1ел.

* * *
Б1аьсти яьннай, бийса йоаг1а
Марх1айоаллаш еррига Эрше,
Сона гучо, иштта леле,
Моллаг1а воалавергва берше.

* * *
Ахка денад
Юрта юха,
Лаьтташ
Дада аьха.
Мехкарий 1а,
Сов й1овхала,
Гон т1а
Гонаш даьха.

* * *
Со арахьеж,
Дог д1алувцаш,
Гуш долча суртах
Къона г1а бехкалуш.
Сага гургдоацача
Лувжорг даьккха,
Кхийна йо1 йоалл
Ша т1а хехкалуш.



Дударова Макка

1уйран тхиро лувчадаьдар зиза,
Говзача хозалено хьакхелла,
Дар из тамаш ейташ хоза,
1аламо шийна ма хетта дилла.

Ишттал хозал 1аламо кхоллаш хилча,
Мишта хул укх дунен т1а охца?
Хозалено деррига дуне дилча,
Лаьттара вахар хулаш хилча ловца?

* * *
Ца1 шоллаг1чул хозаг1а къага г1ерташ.
Баьде бийса седкъаша сийрдайоах,
Лаьтта шоай хозленца цец а доахаш
1уйре еча хозал къайлайоах.

Сигален санна эш ший седкъий лаьтта
Духьалйоале царна 1аьржа морх.
Йохалу из сердалонца атта
Низ болаш ба седкъий доага мохк.

Даьхе

Дог ца хайта хало еча,
Кура лаьча сигала дода
Халоно ше оттадича
Т1ехьаръяккхац цо ший гота

Иштта я са еза Даьхе,
Хало еча дег1алйоаг1а.
Сигаленгара ло а баьхе
Лакхаленца лех цо д1оаг1а.

Безам

Безам ба е дуне сийрдадоахар,
Го боахийташ, х1аман хьурмат дер.
Безам ба из лакхача лоама дукъ т1ара
Лоа ца дошадер деш лакхленна ду1а

Безам ба из з1амига нокхар моза,
1омабаьр хьаде мерза моз.
Безам ба из 1илмай лакхале,
Лелаейтар еш цун сийле.

Безам ба са безам, хьога ала
Д1а ма боабе сердала ала.
Дуне мел латт сердал лоаттае,
Адамий дегаш безамца д1оахде.



Мовлата бутт безбеш

Дикка айбеннаб малх. Ди делкъийга кхоачаш латт. Цхьа Даьла 1аламат да-кх ер, цхьа белгало я-кх е таханара яр. Да-а да-кх из иштта. Элча Мухьаммад-Пайхамар ваь ди да таханара дар. (Соллаллах1у та1ала вассалам).570 ш. ваьв, 633 ш. кхелхав Из.
Хьагуллуш латт нах Сурхот1арча маьждига майдане. Сабаре, сатийна ба. Элча ваь ди дезде в1ашаг1кхийттаб уж тахан. Салам-хаттар, дахар-денар.
Эздел, г1улакх гойташ ва х1аравар. Цхьанне кхычох бехк кхоабаш… Хила дезаш а да из иштта! Саг1а доаккх тахан, мовлат деш. Цу лоарх1амерча г1улакха кулгалдеш ва Овшнаькъан Ахьмада во1 Абубакар молла-Сурхот1арча маьждига имам. Из массанахьа кхача везаш ва тахан. Ч1оаг1а чоалхане болх ба цун бар. Цунна уллув ва цунца Муфтияте балха вола новкъост Агинаькъан Руслан. Хьужре ц1а хьалдизза 1охайшаб хьабаьхка хьаьший а, Сурхот1ара нах а. Юрта тхьамада Овшнаькъан Испа1ий 1аддал-мажит маг1абаьчче ваг1а. Х1аьта, мехка ц1ихеза хьат1абаьхка хьаьший: Ц1олой Илез, Гелисханов Башир, Сурхот1ара къонахий-Нальганаькъан Махьмуд-хьажа, Сатабе Мухьмад-хьажа, Мадига Ахьмад-хьажа, кхыбола дийша 1алама нах. Туркхаш Т1умхой Бекхан-хьажа, Аушев Асхаб-хьажа б1арг локхаш ба цахаддаш. Царгара пурам а даьккхе мара къамаьл де йиш яц цхьанне а.. Хет-хетар де йиш йолаш моттиг яц ер. Ше-ше кхер г1алат вала, бехк хилар… Назам оал Назранеча маьждига имама Ц1олой Хизира. Хоза оал. Ладувг1 массане а. Даьла хеставеш, бусалба наьха дегашка южаш, сало1ам беш я из. Оаз йохийташ оала назам д1ахоз массанахьа.
Къамаьл ду Ц1олой Илеза, ше оалар дизза оал, массане а кхеторгдолаш. Вайнаьха мотт дика ховш ва из. Къур1ан хьехамга диллача нийса къамаьл да цо дер, наха юкъе лийннилга ховргдолаш ва из саг. Сибат долаш ва. Дала яхар де вай йоах цо. Нийсача Дала хьийхача новкъа г1о вай. Харцахьа ма лела вай. Тахан Элча ваь ди даькъала хилда вайна, ва Даьла лай! Т1аккха назам оал цо, дукхаг1 оалаялар цо из, аьле хет наха. Нах раьза а ба моллана. Деррига де кхув цун-м… Элча юкъе вувцаш назам оал Гелисханов Башира. Лерг дилла ладувг1 наха. Дог тохадолийташ ба цун мукъам. Ираз я1-кх хьо чуводача ц1ен аьлар ладувг1ача кхалнаха а. Къонах-назманча волга ховргдолаш ва… Д1а а, хьа а эцаш Элчана салот дулл гулбеннача Нальгиев Махьмуда, Аушев Бахьауддина, Албогачиев Беслана,… кхычар. Ер доккха ц1ей а доккха 1аламат а да… Да даьра! Ма дарра аьлча, бусалба наьха ц1ей! Тахан 1уйра ламаз даьчул т1ехьаг1а Артант1а бахаб цхьаццабараш, Киши-хьажий наьна Хаьде зерата. Из ишта ца хилча, дуккха-дукхаг1а хургбар укхаза нах. Х1аьта доккха да Даьла беркат! Къахетаме ва Даьла. 1арш курс кхелла Аллах1! Хоастам хилба цунна. Вайга хьежжа вац. Бусалба наха ю 1амал, луш дола саг1а, деша Къур1ан бахьан лораду цо вай! Уж Даьла пхи параз: ламаз деш боацараш, загат д1а цалураш, рузбане ухаш боацараш, марха ца кхоабараш, корта бохабу малараш, зина дераш, нах боабераш, г1елал яхьараш, кортош дерзан лела кхалнах, наьха хьакъ дуъараш-цар шоаш жоп лургда Далла духьал эттача - Амин!
Валар гарга г1ерт хьона, х1ай Даьла лай! Кхерале Даьлах: юрта тхьамада волча Аушев Испа1ий Мажит-хьажас даь къамаьл ч1оаг1а чулоацам болаш дар… Шозза а, кхозза а даьд цо из къамаьл, д1аяхача хана мурдашта юкъе а… Бакъда, тахан къаьстта дика дийцар цо… Имама шейх Шамала цу заманчухь хьагулбаьб нах Ведане. Моллаш, дийша 1алам нах. Дукха адам т1аденад цига. Цхьайтта, -шийтта молла хиннав цунна хьавийха. Хьабаьхкаб. Дала къайле-гуче тоайойла цун, Воккха хьажа, Иласха-юртара Мубарак Киши-Хьажа хьавенав вийха. Укхаза къоастаде дезаш цхьа дош хиннад. Моллаш г1ерташ хиннаб устазий устазах. Моллашка хаьттад Шамало, Киши-Хьажийга хаьттад… Ше д1ахьош бола никъ нийса хилар д1ахайтад Воккхача хьажас. Ше миска саг волга. Даьла лай хилар. Дала яхар де мара ше аргдоацилга.Мохк ладувг1аш хиннаб. К1албисаб шоай лоткъама 1алама нах! Аьрдаг1а саг хиннав имам Шамал. Ц1имхаро б1ара а хьежа, кортош даха аьннад цо 1алам наьха. Амар кхоачашде дезаш хиннад. Кхерабеннаб моллаш. Сабар аьннад Киши-Хьажас. Цо уйла яьй, хьажа хиннав цар кортош доахача, яхаш, дувцаргда т1ехьаг1а наха. А-а-а… ма даха цар кортош, -1алам нах ма бий уж, -аьннад цо, ма боабе уж. Гешт де царна, имам. Битаб уж, боа ца беш Шамало, цо из аларах. Д1абаха са б1арггучар. Т1ехьашка баьхаб. Т1аккха аьннад имамо, д1аоттадел, Киши-Хьажа, хьай зикар. Зикар эттад , ч1оаг1а эттад зикар. Доккха зикар латташ хиннад цахаддаш. Ше ваг1ачар хьал а г1етта мурдашта юкъе ваьннав Шейх Шамал. Зикр айденнад. Хьацар - т1арш хиннаб муридех. Белгалваьнна зикар даьд Шамало муридашца. Зикар сацад. Я жаббар туркхо аьлча. Нах 1охайшаб. Т1аккха хаьттад Имам Шамалага. Ва Имам, фу дар 1а даьр, в1алла а ца ваьнна зикаре ма ваьларий Хьо-м?! Наибо деннача хаттара жоп а луш аьннад шейх Шамало…Гобаьккха форд бар муридашта гонахь, ког 1ооттабал моттиг йоацаш. Зикар деш бола муридаш еккъача моттиге бар. Из б1аргадайра сона. Со муридашта юкъе ваьлар т1аккха, Астаг1фируллоах1, ма доккха х1ама дар-кх из!
Тхьамада Мажита къамаьлага ч1оаг1а ладийг1ар наха. Баркал а аьлар цунна. Ч1оаг1а да бусалба дина г1улакх.
Хьаьнеи, мерзеи даар-малар хьат1адера наха. Ду1а дир. Т1аккха чай малале мовлат дийшар. Г1улакх деш ура лаьттача кагийча наха а, мехкарашта а баркал аьлар эздийча наха. Из Сурхот1арча наха ийца бежан а дийна даьккха саг1а-чаьцара даа х1ама, чай! Саг1а хилда цох!! Ала дезаш да цхьаькха: Измайлов Мажита во1о Мухьмада бежан дийкъалга саг1ийна. Из 60 ц1аг1а д1акхаьчад мискача наха. Къоабал саг1а хилда цох-аьлар массане а, из д1а мел хайначар. Х1аьта, диъазза Артант1а а бигаб Мажита во1о Сурхот1ара нах-д1аяхача хана. Из Далла а наха а дицлургдац!!! Саг1а хилда Измайлов Мажита Мухьмада!!! Дала эзар волва цох! Деррига чакхдоалаш аьлар лоарх1аме волча хьаьшас Ц1олой Илеза-ер ди деза лаьрх1а даьхкад тхо. Даькъал хилда ер Элча ваь ди! Аллах1о саг1а долда шун! Дисачох беркат хилда! Элча лийрх1арех долда вай Дала!!!
Делкъа ламаза ха гаргаг1ертай. Малх лакхбеннаб, дуне сийрдадаьннад. Уралаьттараш а к1аьдбенна хила мег. Г1улакх дика даьд цар. Цар кулгех чакхдаьннад мовлата шу а. Ираз долаш бахалба уж а, вай а… Баркал оал царна массане а… Ду1а дий, салот а аьле хьалг1овт нах, ц1енгахьа берз… Таханар дар санна, хоза хилда вайна массадола ди а!!! Сийрда хийла вай кхоане!

С.-Б. АУШЕВ

P.S. Нахаца мовлат дешаш а, ладувг1аш а ваьг1ав укх йоазон автор. Долчча беса 1ояздаьд. Наха дехараг1а.


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru