новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 121 (9496); суббота, 23 октября 2004 года

Сийлахь - йоккхача Коталон 60 шу дизара накъадолхаш

1941 - 1945 шерашка хиннаб Сийлахь-боккха Даймехка т1ом. Тхона, из т1ом дика дагабоаг1арашта, х1анз а духьала латт х1аьта адамашта т1алаьтта 1азап, юкъарчал доаццаш т1ем т1а лаьттараша а т1ема гаьна хиннараша а лайна халонаш.
Моллаг1а ха яьнна вале а сага йицъяла тарлу ший биографецара цхьаццайола моттигаш, цхьан хана дика бовзаш хиннача наьха сибаташ а тарлу дицдала, кхыметтел къона волаш къаьгга гуш хинна дийна сурташ а дага ца доаг1аш виса тарлу. Цхьабакъда в1алла йицъялийта яг1ац массане юкъарча вахара оаг1онаш, ший къаман биографецара эпизодаш,халкъа къонгаша гойта майрали денали,т1ема ханарча халонашта духьала латташ царна караг1дийнна г1улакхаш.
Сийлахь-йоккхача Коталон 60 шу дизара накъадолхаш юха а духьала увтт вайна уж къиза ханаш, дагаух цу ханарча Советий Мехка дуккхача къамий къонгашца цхьана майра т1ом беш лаьтта г1алг1ай къаман къонгаш - къонахчалах ца бохаш,эсалал, доастамал шоашкара гуча ца йоалийташ т1ем т1а лийгараш а дийна биса г1аьхьа болаши човнаш хинна болаши шоай дезалех юхакхийттараш а. Царех цхьаннех - Султыгов Эсмарзий Хьасанах - старшинах-гвардейцах, цун т1ема наькъах, машареча вахара цхьайолча оаг1онех да д1ахо аз дувцар.

Султыгов Хьасана ший берал д1адихьад атта доацаш хиннача д1аяхача б1аьшерен 20-чеи 30-чеи шерашка ше ваьча Яндаре оалача юрта. Школе деша цига ихав из. Цигга д1аволавеннав из эггара хьалха къахьега а. Яндаре, Г1алг1ай мехка дика йовзаш а вай регионе хозаг1а ярех йолча, ваха-ва атта йолча моттиге уллаш а юрт я. Цкъа цига хиннар 1елургвац кхы ц1аькха а цига ца кхаьчача,сомий бешамаша къайладаьха цхьадараш - лакхача гувний босенаш т1а, вожаш - 1о лохе, хи аьле йисте даг1ача къаьнача а кердача а ц1еноех б1арг ца техача. Хьайолаенна юхьиг йолаши т1ехь т1айоаг1ача т1ехьенаша д1ахо хьош ший биографи йолаши юрт я Яндаре. Г1алг1ай дуккхача тайпай викалаш бах укхаза, х1аьта мехка ц1ихеза, нахац лоарх1аш, сийдеш хинна къонахий хьалха а баьхаб, х1анз бахаш а юрт я ер. Царех ба юртарча наха биц ца болийташ дагалоаттабу х1анз боацаш бола Даурбеков 1аббас, Котиев Апша Хьусен.Хашагульгов Тепсаркъий Ибрах1ам, Котиков Исраил, Китиев 1абе Мухтар, Котиков Бат1ала Хьажмурд, Султыгов Османа Ахьмад, кхы дуккхабараш. Царна а царна тараболча а юртарча къонахашта юкъе хьалкхийнав Эсмарзий Хьасан. Кхелетача денз боккхаг1барашта уралатташ, цар дувцачунга ладувг1а, цар дика г1улакхаш, хоза оамалаш 1омае ловш хинна Хьасан кхийна хьалъэттав, хьаькъалгеи деналгеи диллача, моллаг1а г1улакх цунна т1адилла моллаг1чун а догдоаг1аргдолаш. Ший нийсархошта юкъе хьалхарча муг1арашка лаьттавеце а Xьасан в1алла хиннавац т1ехьабусарех, г1улакхах юстарвувларех - из школера дешар дале а, коа-карта кулг тохар е юртарча наьха г1улакха ураоттар дале а. Иштта Хьасан хьалкхийна ваьннача хана хьат1аэттай Даьхе лораеш къизача моастаг1чоа духьала кагий нах отта беза ха. Немецко-фашистски моастаг1аша вай мехка духьала т1ом болабаьча хьалхарча деношка,19 шу даьнна волча Султыгов Хьасана, юртарча ший нийсархоех хьалхарбарашца язъяьй ший ло1амаг1а т1ем т1а вахийтар дехаш заявлени. Дика кхетабаьб цо ерригача Даьхенна, вай мехка, ший юрта, ше географеи, истореи хьехархо волча школе дешаш долча берашта т1абоаг1а кхерам, наха хьат1акхоачаш латта т1ема ханара халонаш, т1аотташ латта 1азап, бала.
Цудухьа цхьаккха шеко йоацаш ше х1аьтта д1аболабаь эггара ч1оаг1аг1а машар хьашт долча сага-хьехархочун болх а бите фронте вода из, Даьхе лораяра декхар кхоачашдерий муг1арашка отт, моастаг1чунцара эг1азалах, майралах, деналах хьалдиза дог а долаш. Цу хана духхьал цхьан Яндарера моастаг1чоа духьала т1ом бе вахав 90 совг1а з1амига саг. Юрта а мехка а хьалхашка сий доаккхаш майра т1ом баьб цар. Селхан юртарча школе хьехархо хинна Хьасан, тахан топ бе а елла, моастаг1чоа духьала т1ом бе волалу. Из Даьхен декхар кхоачашделга эггара хьалха д1адоладу цо Мелитополь яхача украински города юххе. В1алла т1ом бе 1омабаланза бола, х1анзза мара дег1а а низа а ч1оаг1бенна д1аоттанза бола Хьасани цунца хинна кхыбараши духьал оттабаьб, еррига Европа д1алаьца герзацеи кхымел болча т1ема кхоачамцеи кийчденна т1адоаг1ача моастаг1чун, эскара. Х1аьта а цхьа ги хиллал вай лаьтта д1ацахеца г1ерташ деррига денал ураоттадаь, шоай вахар ца кходеш майра т1ом беш хиннаб цига советски т1емахой, царца вай мехкахо Султыгов Хьасан чувоаг1а группа а йолаш. Къизача моастаг1чоа духьала т1ом беш алхха майрали денали хиннадар, аьнна кхоачам бац, укхаза иштта хила еза т1ом бе хара говзал а опыт а. Из йолаш хиннабац цу хана цига т1ом беш хинна Советски Эскара къона салтий. Цудухьа т1ом беш латташе а уж моастаг1чун гонна юкъе нийсбеннаб.Цу гона юкъера фуннаг1а даь а Азовски форда йист йолча оаг1орахьа арабовла ч1оаг1о ю цар. Дег1ала а бахе урсашцеи топий гебаг1ашцеи моастаг1ашца т1ом а беш гона юкъера арабовла аьттув боал цар. Т1аккха Таганрогски заливах т1ех а баьле Ейске кхоач уж. Цул т1ехьаг1а Сталинградагахьа болх, цига в1ашаг1йоллаш хиннача эскара подразделенех д1акхет. Ди т1ехьаг1а моастаг1чунцара эг1азал, дорхал совйоал, кхы а ч1оаг1аг1а денал ураоттадаь къиза моастаг1 вохаве уйла чуйосс Хьасана дегчу. Бокъонца вола Даьхен патриот ше хиларах тарра, шийгара дикача г1улакхашца хьокхам а гойташ, шийна уллув болча салтий дегаш ураувттаду цо, къонах эсала хила йиш яц, яхаш хьехар ду. Юкъерча Донагахьа моастаг1 т1алатача хана Хьасан юкъевола эскара дакъа 53-ча пулеметно-артиллерийски соединенена чудоаг1аш хиннад, х1аьта Хьасан старшинай звани йолаш а взвода командира помощник а хиннав. Цу т1ем т1а Хьасана човнаш ю, ханна т1ом ца беш юхавала везаш а хул, цхьабакъда ший новкъостех юхад1акхета а царна уллув д1аотта а ч1оаг1а ловш хиннав. Бутурлиновка яхача городе госпитале а илла вийрзачул т1ехьаг1а, 1943 шера март бетта Хьасана д1аязвайтав ше т1ема г1улакхашта лаьрхх1а йолча 42-ча къаьсттача бригадаца. Цига 1омаяьй цо кхерамег1а ярех йола т1ема говзал - цунах хул минер а минаш лелхийтар а. Цу ханна к1оарглуш латташ хиннаб т1ом Курско-Орловски дуга оалача моттиге. Эггара ч1оаг1аг1а танкаш в1ашдухьал латташ т1ом беш хиннача Прохоровка яхача станцена юххе нийсвенна хиннав Хьасан, инарал Катуков командующи хиннача цхьоалаг1ча танкови эскарца а волаш. Ондда дакъа лаьцад цо цу бирсача т1ем т1а, эскара командоване задани кхоачаш а еш, минаш оттаяьча моттигера 300 мина хьайоаккхаш а моастаг1 т1алатача хана цун танкашта духьала 200 мина оттаеш а. Цул совг1а, цунна командоване т1адилла хиннад минаш ехкача моттиге г1олла т1ехбоала никъ д1акъовлилгеи из лорабелгеи. Из декхар а дика кхоачашдаьд цо. Советски эскараша моастаг1чоа духьала контрнаступлени еш Харьковски областерча Богодухов яхача города юххе т1ом беча хана Хьасана хала човнаш яьй, из госпитале вихьав: цун цхьа ког бохабаь хиннаб. Шоай мел йола говзал оарцаг1ъяьккхай лораша майрача т1емахочун ког меттабита г1ерташ.. Х1ама хиннадац . . . Прохоровка яхача машиннаькъа станцегахьа т1аволавеннача моастаг1чоа Советски Эскар мишта духьала эттар дувцаш вовзаш волча Советски Союза Маршала К. С. Москаленкос "Курская битва" яхача ший книжка т1а язду: ". . . Моастаг1 т1аг1ерташ вар Обоянь яхача городагахьа. Ди т1ехьаг1а к1оарглуш латтар т1ом, бакъда, моастаг1чун каялацар. Юххера а цу оаг1орахьа т1аг1ертар из 9-ча июле 10 километр йолча фронта участке 500-нега кхоачаш дукха танкаш т1а а эза. Цхьабакъда Воронежски фронта командоване ший ханнахьа де мел доаг1ар дир моастаг1 юхатохара. Укхаза моастаг1чоа духьала эттар истребительно-противотанкови бригада, къаьстта танкашта духьала т1ом бу истребительни кхо полк, гвардейски минометни йиъ дивизион. Укхаза иштта хьат1акхаьчар вай 40-ча эскарера 10 - г1а танкови корпуси 309-г1а стрелкови дивизии. Т1ом беш ший 300 танки 50 совг1а самолети йоха а яйташ цхьан дийнахьа алхха 8 километр мара д1ахьалхашка вала цамогаш соцадир моастаг1чо цу оаг1орахьа д1ахо т1алаталга. Беррига низ т1аберзабир немецко-фашистски командоване Прохоровкагахьа. Укхаза т1алатара хьат1аэзаяр 4-ча танкови эскара 700 танки штурмовой йоккхий топаши. Цу цхьан ханна къулбехьен оаг1орахьара Прохоровкана т1айолаелар г1онна йола "Кемпф" яха группа, ший 300 гаргга танк хьалха а йолаш. Иштта моастаг1чо цу районе еррига т1аэзаяр 1000-нега кхоачаш танки ше-шег1а лела йоккхий топаши. В1аштта шозза т1алаташ цо лийрх1адар Липови Донеци Северски Донеци яхача шин хинъюкъе вай эскарашта го бе а уж дохаде а, иштта шийна Курскагахьа т1аваха парг1ато 1алашъеши 60-ча, 38-ча, 40-ча эскарашта го бара бола кхерам т1аоттабеши. Воронежски фронте низткъала хьал оттарца дувзаденна лакхерча Керттерча командоване Ставка Воронежски фронт ч1оаг1йир, цун состава 5-г1а гвардейскии (командующи инарап-лейтенант А.С. Жадов), 5-г1а гвардейски танковии-(командующи инарал-лейтенант П.А. Ротмистров) эскараш д1ачу а дохийташ. Степной фронта составерча инарал-лейтенанта С.Г.Трофименкое 27 - ча эскара хьалхашка декхар оттадир Курска районагахьа д1агаргадаха, х1аьта инарал-лейтенанта И.М. Манагарова 53-ча зскара -Сейм яхача хи йисте г1олла цхьоалаг1ча фронта оборонительни доазоне ч1оаг1о лаца. Ставка викала Советски Союза Маршала А.М. Василевскеи Воронежски фронта командующе Н.Ф, Ватутинеи фронта эскараша ч1оаг1о а лаьца, т1ом беш этта хьал техкачул т1ехьаг1а кхетадаьдар Прохоровка оаг1орахьа моастаг1чо ший мелдола низаш т1аэзалга а из кийчдеш латта т1алатар юхатехача къулбехьара Курскана моастаг1 т1акхоачилга дохаргдолга а. Чуйоаг1аш латта моастаг1чун группировка йохаяь х1алакьелга хила йиш яр Воронежски фронта эскараша стратегически резервай чотаг1а уж ч1оаг1 а даь моастаг1чоа ч1оагг1а т1алетача. 12 июле, 1уйрийна вай авиаце ч1оагг1а бомбаш чуйийттар готтача фронте т1алата кийч а енна моттиг лаьца латтача моастаг1чун танкови дизизей т1ема порядкашта. Царна т1ехьа эзараш йоккхийча топашеи минометашеи т1амохкайир ц1и. Цул т1ехьаг1а атака йир танкашеи пехотаи. Болабелар исторечухь ц1аккха ца хиннача тайпара танкови т1ом, 12 июле б1арччача дийнахьа лаьттар из. Прохоровкана юххе, цунна юкъе цхьан ханна дакъалоацаш яр шинна а оаг1орахьара 1200 - нега кхоачаш танкаши ше-шег1а лела артиллерийски установкаши. Из т1ом чакхбаьлар немецко-фашистски эскар бокъонца эша а эшаш, духхьал цу цхьан дийнахьа йохайир цун 400-нега кхоачаш танкаши 300-нега кхоачаш автомашинаши, д1аваьккхар 3500 совг1а салтеи эпсари" Диззача шин к1ира, цу ц1ера юккъе лаьттав вай мехкахо Султыгов Хьасан а. Дерригача г1алг1ай къамо доаккхал де доаг1а цу бирсача т1ем т1а котало йоаккхача хьинаре дакъа а лаьца тахан вайна юкъе вахаш волча цу къаман во1ах, цун т1ема а машареча вахара а г1улакхех, сий деш дагалоаттаде доаг1а цун майрал, цун денал. Цунах т1еххьара т1ом хилар Хьасана. Ах шера човнаш ерзаяйташ госпитале иллачул т1ехьаг1а Куйбышев яхача городера 1944 шера февраль бетта ц1авенав из. - Цхьан вона т1ехьа цхьаькха во а доаг1аш нийслу цкъаза вай чоалханеча вахаре.Т1ем т1а эза бала а д1абаьккха ког а бицбеш яр ц1авеначул т1ехьаг1а са ла йийза саготонаш, т1аэтта халонаш,- дагалувц эскархо хинначо, ц1акхаьчача кхоалаг1ча дийнахьа, берригача ший къаман нахаца цхьана Казахстана шийлача, мецача аренашка ше бихьа никъ. Халача т1емах чакх а ваьнна ц1авоаг1аш кхо ди хьалха ше поезда т1ара 1овессача Наьсарен Вокзале, тахан салташа топаш т1а а оттаяь, беррига укхан юртахой а санна, юхавоалаваьв Хьасан. Иштта т1ем т1а хиннача човнех бокъонца вийрза а валанза вола, селхан са дехка майра Даьхе бахьан долаш т1ом беш лаьтта салте, кхыметтел из бахьан долаш тийнна цун наькха т1а яда орденаши медалаши теркал ца еш, тахан товарни вагоначу а велла, Сибарег1а вахийтав. Кхелета хьалъэттача хана денз ший а, ший ц1ен а, иштта Даьхен а сий лорадеш Хьасана де мел кхийнар, цунна де мел мегар ц1ендаь доадаь д1а а доаккхаш, дийна волаш юха ц1енах кхетаргхиларга даха дог а доацаш бола никъ бихьаб цо Казахстане. Цхьабакъда Султыгов Хьасана, итташ эзараш болча цун мехкахой а санна денал хиннад т1акхаьчача халонашта духьала латта. Маьже йоацаш вале а, цхьайолча хана т1емо яьча човнаша сатем боабеш хиннабале а вахаре йизза моттиг хьа а лаьца д1аотта. Цу ханарча 1аьдало наха къиза режим т1а а оттаяь кхоачашде лийрх1ар чакхдаланзар. Павлодар яхача городе нийсбеннаб Хьасанар дезал. Цига хьоар доаккхача заводе завсклада балха эттав Хьасан. Цун таро хиннай цу халача, мецача хана шоай дезал хьаллаца а дуккхача мехкахошта г1о де а. - Уж ханаш дагаехача х1анз а б1аргашка боад увтт сона,- дувц Хьасана кховзткъа шу хьалха хинна х1амаш.- Тахан виззалца даа х1ама хилча саг дийна вусаш, кхоана цун хьинар а денал а ураотташ, балха аравала а могаш нийслора, цхьабакъда из доацаш висача дийна вусаргхиларга даха дог-м дацар. Цу тайпара моттигаш дукха хулар. Цу нахах къа ца хийтача, моггача тайпара царна г1о ца дича валацар. Т1ехьаг1а, Казахстанеи Киргизеи 1обахьийтача наха к1езиг-дукха д1а-юха лела парг1ато яьлча город Фрунзе баха д1абахаб Хьасанар дезал, вай мехка юхац1абахккалца цига баьхаб. Цига байзаб Хьасана г1алг1ай интеллигенце дуккха викалаш, х1аьта царца цхьана ейна лаьтта г1алг1ай къаман бокъо меттаоттаяйта къахьегаш а хиннав Хьасан. 1957 шера дуккхача шерашка ше сатийсача ший Даймехка ц1ава бокъо яьлча хье ца луш дезал а боалабеш ц1авера, дукха безача ший мехках кхийтар Хьасан. Бакъдар аьлча, дог 1увдаш цунна дагабоаллар бокъонца д1аболабеннаб а алале т1ем т1а даьккхача шин шереи ах шереи, т1аккха Сибарег1а даьккхача кхойтта шереи юкъахбаьнна ший школера хьехархочун болх. Школера болх юхад1аболабе хала дар - т1ем т1а хиннача човнаша сатем лацар. Массахана болх бе 1ема Хьасан цхьа х1ама хьадеш воацаш сатувргдолаш вацар. Казахстане волаш хьайра болх бе 1омавенна Хьасан, ц1авена дукха ха ялале, Троицкерча хьаьра заведующелла эттар. Цига цхьан юкъа болх баьчул т1ехьаг1а Слепцовскерча хьаьра заведующи волаш болх бе а волавенна, ткъаь итт шу совг1а йолча хана цига болх баьчул т1ехьаг1а мара сала1а ц1аг1а сацанзар из. Хьинаре дакъа лоацаш хиннав Хьасан общественни балха юкъе а. Дуккхача шерашка Сунженски района т1ема ветераний Совета председатель,"Победа" яхача колхоза правлене член а парткома член а хиннав из. Сибарег1ара вай ц1адаьхкачул т1ехьаг1а вайзар сона Султыгов Хьасан. Дайзачул т1ехьаг1а наг-нагахьа в1ашаг1деттадала а тарлора тха, байзар цун дезал а гаргара нах а, къаьстта Грозне сона уллув карт мара юкъе йоацаш, кхыметтел цу картах д1ача-хьача аха ни1 а яьккха, шовзткъа шера ваьха Хьасана уст-воша Озиев Махьамада Руслан -са дика доттаг1 а тешаме лоалахо а хиннар. В1алла юхьат1ара д1а ца доалаш санна хеталуш велакъажар а х1ара дош ц1ена а оалаш ч1оагг1еи сиххеи лер а долаш вола Хьасани ц1аьхха д1аб1арахьежача ма ц1имхара саг я ер, аьнна хеталуш, сомо йистхилар а делакъежаш герга б1аргаш а долаш, дезале къонахчун мо шиш болаш йола цун сесаг Мадаши оамалашка диллача в1алла цхьана тарлуш боацаш санна хеталора сона юххьанца уж байзача хана. Из ишта хиннадацар. Дуккхача шерашка барттайна, 1имерза болаш, беркате дезал кхебеш хьабоаг1а уж. Къонгашка а мехкарашка а дешийтад, уж баха, нахаца г1улакх леладе, безаме хила 1омабаьб. Х1анз-м цар къонгийи йи1ийи дезал а хьалкхийнаб. Иштта цу хана денз т1ехь-т1ехьаг1а ч1оаг1луш хьадоаг1а тхона юкъера хьоашал. Ханна Хьасан сол воккхаг1а хиларо в1алла духьале яцар тхона тхо в1ашаг1кхийтта тайп-тайпарча темаех къамаьлаш деш долча хана. Из а Xьасана оамалца нийслуш дар, моллаг1ча сагаца къамаьл деш цун безам шийна т1аоза ховш из хиларца хулаш дар. Т1еххьарча шовзткъа шу гаргга йолча хана-м тхо кхоаччара гаргара нах мо дикан т1а а вон т1а а д1а-юха долхаши, хьаккхашта д1ача-хьача долхаши долаш, в1аши б1аргадайча доккха дика хетар хулаш хьадоаг1а. Сунженски районе бехктокхамеча балхаш т1а со хиннача шерашка кхы а дукхаг1а ч1оаг1делар тхона юкъера хьоашал, доттаг1ал, совбаьлар юкъера безам. Цу хана в1ашаг1деттадалар а каст-каста хулар тха, тхоай дагардар д1а-юха дувца а моллаг1ча дешах в1аши дагадовла а в1ашт1ехьдоалар. Цу хана кхы а дикаг1а вайзар сона Хьасан, ший къам дезаш, цун г1улакха цхьаккха х1ама кходергдоацаш, кхеравенна юхаваргвоацаш, хьинари денали долаш из волга кхетадир аз. Из ишта долга бакъдеш цхьа х1ама доаладе лов сона укхаза. Сталинско-бериевски режим лаьттача хана законаг1а доацаш то1адаь лаьтта г1алг1ай халкъа сий, йоаяь хинна цун бокъонаш юхаметтаоттаяр хьадехаш дерригача къаман ц1ераг1а парте Центральни Комитете дахьийта "Г1алг1ай кхела хьакъехьа" яха письмо яздаь кийчдеча хана Базоркин Идрис, Газдиев Ахьмад, Картоев Жабраьил, Плиев Султан,Бакаев Сосаркъа, кхыбараш ше лелаяьча колхоза хьаьра коа даьг1ача ший ц1аг1а чу а ийца, царна мел эшача х1аманца уж 1алаш а беш, лора а беш, из г1улакх къайла лоаттадара мел эшар а деш, царга шоай г1улакх кхоачашдайтар Султыгов Хьасан вар. Цу тайпара х1ама шийна д1ат1а а ийца кхоачашде лоарх1авергволаш цу хана нагахьа саг хургвацар г1алг1ашта юкъе. Письмо язде кийчлуча хана Хьасанаца а цун даь веший во1аца Бакаев Сосаркъийца а тхо в1ашаг1детталуш царна а т1ехьаг1а Газдиев Ахьмада а аз дийца письмо т1а яздаьр ч1оаг1деш хинна, районе балха т1а волча соца нийсденна цхьадола х1амаш цу письмона юкъедихьадар. Бакъдар аьлча, т1ехьаг1а письмо т1а яздаь х1амаш бакъ дац, цунна к1ал кулгаш яздаьраш националисташ а ба, шоай сий лакхдара мара, къаман г1улакха сагота а бац ала г1ерташ б1арчча кампани а йолаяь хьийзар ЦК-аи обкомеи аппаратий болхлой.. Цу хана сога а г1ийртар аз дийца цхьа х1ама-сона а хозаш цхьан йоккхача колхоза партийни собране г1алг1ай Сибарег1а 1обахьийтар нийса хиннад ала г1ерташ даь къамаьли, из къамаьл даьр ч1оагг1а човха а веш юхатохаш цунна духьала аз даь къамаьли -в1алла хиннадац алийта, уж хинналга бокъонца ховш а цига дакъа лоацаш а хинна цу ханара парте райкома хьалхара секретари КГБ районни отделене начальники сона духьала тешала а оттабаь. Аз дийцар харц да а алийта письмо т1а мел дар а харц да ала лерх1аш д1адоладаь х1ама хиннадар из. Цу тайппара письмо яздаьрашта а цар оаг1ув хьаллаьцарашта а ч1оагг1а бехк бе лаьрх1а. Цунах х1ама хиланзар. Цу тайпарча г1улакхаша а кхотабир сонеи Хьасанаи юкъера барти цхьоаг1ои. Тахан Султыгов Хьасани цун ц1ен-нана Мадаши д1аяхача, массаза атта хинна йоацача, хано юхейитача лераша (башха могаш ца хиларо) цкъаза сатем боабеш моттигаш нийслой а, хьалха санна белабенна безаме болаш, шоаш беркате хьалкхебаьча къонгашца, мехкарашца, цар берашца в1ашаг1кхийтача сало1ам а хулаш бахаш ба. Султыгов Хьасана накха сийрдабоах т1ем т1а а къахьегаме а цунна караг1дийнна доккхий г1улакхаш белгалдеш тийннача совг1аташа: Ц1еча Седкъа ордена, Даймехка т1ема цхьоалаг1ча степена ордена, дуккхача медалаша. Сталинградски т1ем т1а дакъа лоацаш хинна Хьасан соахка феврала хьалхарча деношка - цу т1ем т1а Котало яккхара 60 шу дизар дездеча хана Волгограде яхача вай республика делегаце член а волаш цига ваха хиннав. Цун иштта каст-каста в1ашаг1кхетараш хул кагирхошца, школай дешархошца. Т1ем т1а волаш леладаьча г1улакхех цо дувцаш ч1оагг1а теркам т1абахийте ладувг1 гулбеннараша. "Са ноахалаг1а болчар лайнар хала ха яр - т1ом а цунца дувзаденна наха 1азап т1аоттара оаг1орахьа эргадаьнна деррига вахар а, дагалувц т1ема ветерана д1аяха г1айг1ане ханаш. - Дуккха х1амаш дайзар сона, кхетадир аз дукха х1амаш 1омадир эскаре г1улакх деш, Даьхе лораеш т1ем т1а лаьттача шерашка. Эггара хьалха, халонашта духьала латта, уж эшае 1аьмар, денала а ч1оаг1велар. Къаьстта ч1оаг1а совбаьлар Даьхенцара, вай халкъацара безам. "Эскар" яха дош са лерга хьахезача эггара хьалха сона духьалъотт т1ема сурташ. Из х1анад ишта кхетаде хала дац. Сона хетараг1а даим сона духьал латтаргдола сурт, валлалца сона дицлургдоаца х1ама да Курско-Орловски дуга оалача моттиге лаьтта т1ом, къаьстта танкаш в1ашдухьал а латташ Прохоровкана юххе хиннар. Бокъонца дола къонахчал гойтар цу хана цига т1ом баьча советски салташа.Дизза шоай декхар кхоачашдир цига са взводерча саперашеи минерашеи моастаг1 т1алатача оаг1орахьа минаш оттаеш. Из т1ом биц ца болийташ я сона х1аьта енна Ц1еча Седкъа орден а". Хьайца цхьана т1ом баь новкъостий дагабоаг1ий хьона, аьнна хаьттача, Хьасан волапу уж бувца. Эггара хьалха ц1и йоаккх цо шоай батальона командир хиннача капитана Жилина. "Цунца цхьана бир аз т1ом, из командир а волаш. Шиш болаш вар, озабезам ца беш салташкара доаг1ар хьадехар, цар йоакхо йора, майреи къонахчал долаши вар. Салтий дегаш ураоттаде а нах шийна т1ехьабаха а ховра цунна. Цкъа дагадоаг1а сона Воронежски областе т1ом латташ, моастаг1чо тхона хадданза чуеттар минаш, лаьттара хьал ца хьайташ етташ пулеметаш яр. Ц1аьхха тхона дехьарча а сехьарча а флангашкара хезар тхона "ура!", яхаш детта ц1ог1арч. Уж бар атаке чухьийлха тха лоалахой. Цу ханна нийсса ура а этта ч1оагг1а "ура!", аьнна ц1ог1а а теха хьалха а ваьнна, шийна салтий т1ехьа а хьехаш, д1аведар тха комбат. Духьала ваьнна моастаг1 эша а веш оаха мукъаяьккхар областера цхьаькха город. Иштта соца немцашта духьала т1ом беш хилар,т1ом хьале соца Яндарерча школе хьехархо хинна Порохня Павел, вай мехкахой Хашагульгов Расу, Ганижев Хьажмурд. Уж а майра т1ом беш чакхбаьлар. Таханарча вай кагийча нахага -кхоана эскаре г1улакх де баха кийчлурашка аргдар аз: "Даьхен оаг1ув хьаллацар, из лорае д1аоттар сий долаш декхар да шоана. Из декхар лертт1а кхоачашдара деррига хьинар а кхетам а оарцаг1даьккха 1омалулга, кийчлулга кхы а сийдолашаг1а х1ама да шоана. Из в1алла диц ца долийташ хила деза шо". Султыгов Хьасана - гварде старшинас майрали денали гойташ моастаг1чоа духьала т1ом беш а машаре вахача хана а леладаь х1амаш доаккхал де доаг1аш а вай къонача т1ехьенна нийса, сийрда никъ хьехаш а да.

КОТИЕВ Султан-Гири,
журналистика ветеран




Они погибли, защищая нас

ДЗЕЙТОВ МАГОМЕД БОРИСОВИЧ, сержант милиции.


Родился 14 октября 1977 года в г. Назрани. Образование - неполное высшее, учился на 4 курсе Самарского юридического института МВД России. Службу в армии проходил в г. Кыштым, Челябинской области, с мая 1996 года по июнь 1998 года. Сразу после службы в армии поступил сотрудником ОСЦ Сберегательного банка в г. Назрани.
Оттуда ушел и с 1 октября 2000 года стал стажером по должности милиционера вневедомственной охраны при Сунженском РОВД и с 1 января 2001 года служил милиционером в той же вневедомственной охране.

В нем сочетались лучшие человеческие черты характера, был честен, добросердечен и добропорядочен, а как сотрудник органов внутренних дел дисциплинирован, принципиален, храбр и решителен. Его отличительные черты, как человека, так и милиционера - был вежлив, тактичен, справедлив и отзывчив. К коллегам относился как к членам семьи. Коллектив считал второй своей семьей. К старшим относился вежливо и почтительно, с молодыми был обходителен. Той страшной ночью с 21 на 22 июня бандитское нападение боевиков не дали ему возможности отдохнуть после трудового дня, и он опять вынужден был идти на службу, но не по приглашению, а по потребности души, по служебному долгу. Как только услышал первые выстрелы, он связался по телефону с дежурным УВО для выяснения причин происходящих событий. Получив информацию о нападении боевиков, завел свою машину и скоро взял маршрут в сторону УВО МВД. Но доехать до места службы ему не было суждено. В районе крытого рынка г. Назрани он увидел людей в масках и вооруженных, в упор расстреливающих проезжающие машины и людей.
Дальше ехать не было смысла. Но не успел он остановиться, как по нему также был открыт огонь.
Он быстро выскочил из машины и занял боевую позицию, из своего табельного пистолета открыл ответный огонь на поражение.
Сержант милиции Дзейтов Магомед Борисович понял, что живым ему отсюда не уйти и оказывал возможное сопротивление, стрелял прицельно и выборочно, но по нему боевики стреляли со всех сторон, не жалея пуль, нагло, устроив охоту как на зверя. Не струсив, не отступив, Дзейтов отстреливался от бандитов до последнего патрона, хотя тело его было изрешечено пулями. Он сражался, как герой и погиб, как герой.
Когда утром привезли его тело и начали омывать для захоронения, родственники насчитали на его теле 15 ранений. КАЦИЕВ ИСМАИЛ БЕКСУЛТАНОВИЧ, сержант милиции. Родился 8 октября 1978 года в селе Экажево, Назрановского района Чечено-Ингушской АССР. Образование среднее, в 1995 году окончил среднюю школу № 1 того же села. С декабря 1996 года по декабрь 1998 года служил в полку внутренних войск. После службы с декабря 1998 года по июнь 2002 года занимался индивидуальным трудом в Сунженском районе Республики Ингушетия. В июне 2002 года поступил на службу в органы внутренних дел МВД Ингушетии. Через три месяца, закончив стажерские курсы, он переходит милиционером-шофером оперативного полка по охране административной границы при МВД РИ. Это был честный, добросовестный и исполнительный сотрудник, хороший и верный товарищ. За машиной ухаживал аккуратно и держал ее всегда в исправности. Никогда не было случая, чтобы она когда-либо подводила его. Каждую свободную минуту он уделял уходу за ней, тем более, что он был водителем у двоюродного брата, заместителя командира полка, притом не просто полка, а оперативного полка, где каждую минуту могут возникнуть непредвиденные оперативные случаи. Подполковник Кациев Магомед-Гирей знал, какой он водитель, поэтому и взял его к себе. При непосредственном участии Исмаила Бексултановича были задержаны многие преступники. В таких случаях Исмаил не знал никаких чувств страха или оплошности, вел себя мужественно, решительно и инициативно. За честное и добросовестное отношение к службе и примерное исполнение служебного долга был неоднократно поощрен денежными премиями и другими наградами. Преданность и верность служебному долгу и человеческому поведению он проявил и в последнюю ночь своей жизни в ночь с 21 на 22 июня. Оставленный подполковником Магомед-Гиреем Хизировичем в машине, он открыл огонь по издевавшимся над своим командиром боевикам, но и сам пал, сраженный десятками пуль стрелявших в него боевиков. И ни одна пуля не ранила братьев сзади, в спину. Они смело и решительно противостояли граду пуль боевиков, вонзавшимся в их тела, и в свою очередь обстреливая их. Но силы были неравные. Героическая гибель от рук преступников этих верных сотрудников правоохранительных органов и замечательных людей навсегда останется в памяти людей, кто знал их, общался с ними. Их имена всегда будут в памяти тех, кто не забудет ту страшную ночь с 21 на 22 июня, ночь накануне Дня скорби по погибшим в Великой Отечественной войне.


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru