новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  4 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 162 (9683) среда, 21 декабря 2005 года

ТАМАСХАНОВА ФАСИМАН Г1АЛГ1АЙ МОТТ

Сай эггара бочаг1а хиннача хьехархочунна, дика а, хоза а, эздий а мел дар сона 1омадаьча, сай нанна - Тамасханова Малихана хетаду аз е муг1араш
Г1алг1ай мотт, хьо беций сона
Дунен морзал йовзийтар,
Г1алг1ай мотт, хьо беций сога
Хало, атто хьехаяьр.

Хьалхарча заман к1ал ца юташ
Таханенга сатувса 1омаяьр,
Харцо денна хьаювце а,
Каг ца луйташ, сона г1одаьр.

Г1алг1ай мотт, 1а хьест са уйлаш
Ч1ондарга мерзашца екаеш,
Селханарча баьде вахарга
Йоха ца йохийташ, уйла лакхъеш.

Г1алг1ай мотт, са ага да хьо,
Наьна й1овхал, мерза модз,
Деррига дуне шоашта мут1ахьа деш
Машара хам беш, т1ехье кхееш.

Ма мерза ба хьо, со наьна мотт,
Са нанас бувцарах тарра,
Довна т1ехьа сиха къийлуш,
Машара т1ехьа совбувлаш.

Дукха да укх дунен чу метташ,
Х1ара къаман ши-ший ба,
Тамаш я-кх, хьо санна низ болаш
Кхы цхьан къаман мотт бале.

Г1алг1ай мотт, са ц1ена уйла,
Г1алг1ай мотт, са хье1а хьаст,
Г1алг1ай мотт, са хьаьна лаьтта,
Са наьна б1аргаш, цун к1аьда дог.

САЛТЕЧУН КАЬХАТ
Ва хьамсара, хьо са нанилг,
Аз хьога каьхат язду х1анз,
Саготденна, г1айг1а есса
Хьох б1аргтоха безам ба.

Фу деш я хьо, ва са нанилг,
Йой 1а г1айг1а, дуий са?
Со дагавоалаш, наб ца кхеташ
Топпара санна хьув 1а мотт.

Дукхаяхарг, сагот ма де,
Кастта со ц1а кхоачаргва
Дала мукъалехь парг1ата яьккха
Хьо аз яха хоаергья.

Д1алургда аз 1аьдала декхар,
Даьхе ч1оаг1а лораергье,
Дала мукълехь сай къаман сий
Лоха ца далийта хьожаргва.

Хоастам бу аз цу сай Далла
Г1алг1а волаш се кхелла,
Эггара къаьнах из бале а,
Г1алг1ай мотт 1а сайна 1омабаь.

Хьамсара нанилг, сагот ма де,
Дукхаяхарг, ма даа са,
Со ц1акхаьчача парг1ата яьккха,
Хьо аз яха хоаергья.



Сухалбе беза моттигаш

(Хиннар)
Ваха санна дешархо х1ара школе хул. Хила тарлу х1ара классе а. Г1уракх санна виткъа, в1аьха. Букаро леладеча г1овна т1а, саьрг мо йиткъача фоарто хьалкхабар тамаш йола, боккха, хьажаябакха тара корта. Из чакхбоалача голла, цхьаккха шеко йоацаш, парг1ата чакхяргья цун белаж, йолчул шозза шераг1а мара ца хиларах. Шаьрача, бос баха к1айча юхь т1а йиъсаьна е герга 1оакъаш йола б1аргасинош. Царна к1алха, набарах воаллаш санна хьеж маьлхара сийна, жог1ара е 1аьража беса сутара б1аргаш. Мича хьоргда цо ховш, ворда пхьарсаш санна д1аьха, шоай ма-та дег1а д1оаххал 1одада кулгаш, е…
Цкъаза, хьехархочо хаттар дича, т1ехьаг1о, цхьа дикка юкъ яьлча мара кхетадац цо из шийга данна хилар. Т1ехьашка е уллув ваг1ача новкъосто ира м1ишка е авторучка шийна 1еттача, юв 1еттача санна, унзарваьле, ц1аьхха кхоссалу из, саькхваьлча мо; д1а-юха хьож, шийга яхар фуд ха г1ерташ. Бераш делалу, шоаш новкъоста яьча човна, цун ховхача дега боаккхача бохама уйла ца еш.
Хьехарочо, раьза йоацаш, ц1имхара б1арахьаже, оал:
- Сомаваьккхар хьо?.. Мискинг, наб е а витац!
Хургва из мискинг, Даьла мискинг, амма 1оттар еш, бегвоахаш ала бокъо яцар!
Ваха, ший, б1арингах даьча кожалгаш т1а латташ мо дола, д1аьха когаш халла, цхьац-цхьацца боаккхаш, парта к1алхара хьаара а даьха, на1аргахьа верз, корта чу а белле, шийга классера аравала йоах мотташ. (Иззаморг а, вай мел керасти дой а, каст-каста нийслу школашка).
- Д1аволале сихаг1а, хьайна баргал ца йоалле!
Доска т1а ях аз-м, на1аргахьа сен г1ерт хьо?
Ах урок-м ейр, - доккха садоаккх хьехархочо.
Чам боацача боларг1а, мекъо доскана д1ат1авода Ваха: араваккхал ираз хиланзар цун тахан. Барт-хоаттам бинза ца 1е лаьрх1ад ц1имхара классе чуяьннача математика хьехархочо Товсаре. Къаьстта цун урокашка ха йоаг1а Вахийга шийга яхачох в1алла ца кхеташ, ала дезачох тувлалуш е вицлуш, хьехархочо т1ачайха аьннар а цар кхетош. Цудухь латташ хул Ваха яздеча улга хьалхашка, йист ца хулаш, воллча, бага хий латташ мо, ца ховр меттел, дика 1омадаь ховр а диц а дале, хьехархочоа ловча бесса, сихха д1адувца в1ашт1ехь ца доалаш. Сихвелча метта шек ух из.
Малав ч1оаг1а, т1ачувхаш, саббаре, корзаг1а а ца воахаш, хоза, к1аьда, эзди аьннар Вахас а из санна долча кхыча бераша а дуккха дикаг1а д1аэцаргхиларах Товсари д1акхеторгьяр?
В1алла сакхувц-те цун мел дегала к1аьнк ва Ваха, цунга хьажжа, мел халача хьал т1а ше из увттаву? Гац-те цунна мел эхь хеташ новкъостех, къаьстта хьалхарча парта т1а яг1ача шийна са мо дукха езача йи1игах?
Ха йоацаш х1ама дац, кхыметтел Товсаре урок а.
Гургал тох. Хьехархо д1айода. Дог1а язъянна 1аьржа морхаш д1аяхача сийрдайоала сийна сигале санна, сийрдайоал класс, дийхка лаьттачар мукъадаьнна 1аьсий мо, ловз г1оза бераш. Г1адвахе, доккха са доаккх х1анз Вахас а, ший дагахь Товсарена т1ехь "Гестапо" а аьле.
Х1аьта Напсата хьехача г1алг1ай метта а литература а урокашка Ваха моллаг1ча хаттара жоп дала кийча хул: цунна дукха а беза, дика а хов эггара хьалхарча класса денз 1омабу наьна мотт, вайнаьха багахбувцам, во хац эрсий литература а. Х1ана аьлча, цо ч1оаг1а сакъердам а болаш деш книжкаш: цар сих а вац, корзаг1а а вахац из, математика хьехархочо мо. Шортта ха хул цун, цхьаь, кхера а ца кхераш шийх саг велар, ше бегваккхар е 1оттар йир, сих а ца луш, уйла е, книжка т1а яздаьр кхетаде, кхета ца деш дисар юха деша, керддадаккха. Цар хьею цун сатийна уйлаш, хьест, ловзадоах е г1ай1г1ане матаркхухь къона, боча дог, сийрдадоах б1аргий дуне го, довза денна нур.
Мел лоарх1аме да книжкашка г1олла ше а, нах а, тамашийна доккха дуне а довза г1ертача, х1анззе а гонахьарча нахах тешам байнача е х1анз а из царех ца беннача Вахийна а кхычарна а хьаькъал дола, дика, к1оарга чулоацам бола книжкаш лоаттадар, вочарех уж лорабар!
Укхаза а эш-кха даьй-ноаной, хьехархой хьехам, г1о-новкъостал. Амма, ала деза, берашца а цар даьшца-ноаношца а оаха, школа хьехархой тоаба, лоаттабеча бувзамо хьахьекхачох, дукхаг1болча даьш-ноаноша мукъадитад бераш шоай безам барра деша, е цхьаккха ца дешаш 1е а. Дика книжка - хьаькъала хьаст хилар, воча книжко бер тувладеш, толхадеш хилар дицдалийтад цар. Цудухьа бераша тахан к1езига деш, 1алаьмате к1езига!
Х1аьта хьехархой? Уж бий т1аккха, берригаш цхьатарра шоай декхар лартт1а кхоачашдеш? Цар беций бехк берий дешарцара безам юхабалара?
Цу хаттара жоп луш доаладергда аз цхьа-ши масал, тхоай школе, сона сайна дукха ха йоаццаш дайна, се цецваьккха.
Со, се школа директор хиларца, бераш кастта хургйолча экзаменашка мишта кийчлу хьажа ваха, эрсий литература хьехача Жансаре уроках ваг1ар. Урока тема яр А. С. Грибоедова "Горе от ума". Цу темах луш йола кхоалаг1а урок яр из. Гуш дар бераша комеди йийша ца хилар. Цун бахьан, хьехархочо яхачох, берашка деша книжкаш ца хилар дар. Цох со тешаве мо, Жансаре хаьттар дешархошка: "Хьалъайдел "Горе от ума" шоашка дараша шоай кулгаш".
Уж хилар классерча ткъаь дешархочох ийс. Царех а виънега мара книжкаш дацар, вокхара ц1аг1а дитадар уж - классе царца башха болх беш ца хилара белгало.
- Школа библиотеке-м кхы книжкаш дац ма яхий оаш, юрта библиотеке хьажадий шо? - хаьттар аз.
Фуннаг1а даь а, бехказло лаха г1ертача Жансаре, киса ца кховдаш, жоп далар, шийна а берашта бехк т1ера боаккхаш:
- Из-м сона а дагаехаяр, Сандро Сулейманович. Амма, юрта библиотека къайла латт, заведующи цамогаш йолаш…
- Из-м, Жансари Джабраиловна, балха юхаараяьннай. Са йоаккхаг1а йола йиша я из. К1ира мара даккханзар цо ц1аг1а, - аьлар хьалхарча парта т1а яг1ача, классе староста йолча Фаризас.
Хьехархочо дукха теркал-м баь хургбацар из "керда хоам", х1аьта а цхьа во, безаме йоацаш б1арахьожаш зийр аз из йи1ига. Фу дар-те цун бахьан: шийга хаьтта доацаш, йи1иг йистхилар е хьехархочо аьннар йи1иго, ховш е ца ховш, къаьрдар? Из Жансарена шийна дикаг1а ховргда, вай г1ийбат дергдац, хьамсара дешархой, воашта тешшаме ца ховр дийца.
Урок йистеяьлча, тхоай школа библиотеке вахар со. Д1ачувоаллаше б1арг т1аэттар хьалхарча стеллажа лакхерча тархе т1а цхьан, т1а цхьан, тай техача санна, нийсача муг1арах хьалъоттадаь латтача "Горе от ума" яхача А. С. Грибоедова книжкашта. Библиотека заведующе бакъдир, укх т1еххьарча дешара шера е дешархочо а, е хьехархочо а цар тем боабаь ца хилар, царех цхьаккха а хьа ца деллар; уж дар вурийтта (!) экземпляр.
Селла "Оарц! Оарц!" - аьнна, оарцдаккхал кхераме, унзара х1ама дац из, нагахь санна, иззаморг тахан школе юххьанца е т1еххьара нийслуш да, е алхха тха школе мара нийслуш дац майрра оалалга даларе.
Т1аккха-м тасоа дутаргдар вай из, цох дувцар а ца деш. Амма!.. Долче, жоп даланза даргдоаца хаттар отт:
- Хьехархо йий Жансари, цох тийша дита мегаргдий берий дешар, дешархой?
Бирса хьаг1ерт кхо духь дола жоп:
- Яц! Дац! Бац!.
Бакъда, Жансарена иштта хетац "Шийх, университет а яьккха диплом бе денача хьехарчох, бехкбоаккхаш школе теха приказ 1одийшача, цецъяьнна хаьттар цо:
- Селлара малха даьккха дувца х1ама даьд аз? Кхоалаг1а шу мара дий аз институт яьккха а школе берашца болх бу а?
Хургдола хьазилг б1ена 1аьхад, хозахета яьхадий-теш вай даьша?
Х1аьта а, х1ама дергдац, хала дале а, цу хаттара, сих ца луш, хаьдда жоп лургда вай тахан яьннар санна ладарло ший белха т1а Жансаре кхы йоалийте. Х1анзарчоа масахьат дергда. Сиха хургдац вай: сиха даха хий фордах кхийттадац, оалаш ма дий.
Д1аьхача хабарал лоаца ахка толл.
Сухалбе безаш а хул моттига-м! Масала, беш дикъача оасара к1алхарйоаккхаш, хьовзабаь саьргех г1оз беш… Боча болхлочох хьехархой тоаба ц1енъеш. Цох тийшар со тхоай школе укх шера, дукха ха йоаццаш д1аихьаьча эрсий литература экзаменах.
Гале чу елла юв гучаяланза 1ийнаяц. Экзаменах гучадаьлар ткъаь ткъеста дешархочох Жансаре массе четверех а шера а алхха "кхоъаш" увттаяьча цхьайттане в1ала йийша ца хилар дешара программах 9-г1ча классе 1омае езаш хинна эггара лоарх1амег1 йола произведенеш.
Мишта тараденнад иззамо х1ама хила? Цун уйла еш ба, хетаргахьа, тахан Товсари а Жансари а… Цу хаттара жоп лохаш ба, х1анззалца белха ледара ца хила г1ерташ хьабоаг1а аьнна хийтта школа директор а завуч а. Ц1аккха ца лучал, гейна дале а, цу ирача хаттара хоадам болаш, дизза жоп дала лерх1 школа администрацес арг1анарча педсовета заседане.
Уж санна бола хьехархой б1аьннена юкъе ца1 мара ца нийслой а, царех хьадоала зе доккха да: цу бисача дезткъеи ткъеста хьехархочо баь болх ца гойтал а, из боабарал а совг1а, берашта, вай кхоаненна, цох хулаш дола зе диста варгвац.
Хьайна хетар 1а а ала, хьамсара дешархо.

ДУДАРА-къонгий Урусхан,
Т1ой-юртарча школа директор



Ее призвание - фармацевт

Долгое время мне не удавалось поговорить с Маккой Юсуповной Муцольговой.
Аптекарь по профессии, она внимательно выслушивала больного, который по всей видимости не знал какие лекарства ему нужны. И несмотря на его непонятные жалобы на состояние здоровья, она выслушала, подобрала таблетки и предупредила - непременно обратиться к врачу.
Отпустив его, стала обслуживать других посетителей, которых в этой маленькой аптеке было очень много. К Макке каждую минуту подходили люди за лекарствами, за советом, звали к телефону.
Увидев как она обслуживает посетителей, мне захотелось по ближе узнать женщину, которая так искренне помогает всем, кто нуждается в ее помощи.
Спросила у посетителей, почему они идут именно сюда.
"К Макке?" - переспросили меня.
Хади Парагульгова из ст. Слепцовская, так звали мою собеседницу, заверила:
"Она заслуживает особого уважения и большой благодарности. Я всегда беру лекарства здесь, потому что знаю, что Макка посоветует, всегда подскажет как лечиться. Необходимые препараты здесь всегда имеются.
Она хороший фармацевт и хороший человек".
Родилась Макка Юсуповна Муцольгова в 1964 году в г. Назрань. Закончила СШ №3, поступила в Пятигорскую медицинскую академию. 5 лет работала в городской больнице в г. Карабулак.
Здесь, в аптеке, кроме лекарств посетители получают подробную инструкцию по применению того или иного препарата. Благо, двенадцатилетний опыт позволяет ей делать это.
- Я не мыслю свою жизнь без любимой работы. Помогая людям, получаю какое-то особое удовлетворение.
Да и вообще, в этой работе я нашла себя, - говорит она.
Р. КАРТОЕВА


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru