новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 154 (9675) среда, 7 декабря 2005 года

ЧАХКИЕВ Капитон

ЗОАХАЛОЛ
Ц1айза т1айоаг1ча декабра цхьан сайранна, етта хьаьший т1а а баг1аш, тачанка сецар Мочкъий-Юртарча Бохтарг-наькъан Элмарзий Т1оха коана1арга. Алхха ший шин йо1аца яхаш йола Т1оха сесаг Сахар, ший ц1енда д1аваьлча денз, коа шоаш кхалнах мара саг воацандаь, коана1араш еллара в1алла а т1ера яцар, ца бовзача хийрача хьаьшашта-м х1аьта а. Из дика ховш вар говраш лехкаш ваьг1а,хьалхаг1а массехказа укхаза хинна з1амига саг Берса. Ц1е басар хьакхача лакхачакоана1арашта тачанка т1акхоаччаше а, кадай т1ера 1о а иккха, лоалаха ваха моллаг1а а Бохтарг - наькъан тайпах вола саг хьавеха вахар из. Цхьан кога к1еззига астаг1а вола Хьаж-Бийкар а воалавеш, из юхакхаччалца, хьаьший шоай цхьацца дувцаш латтар.
Хьаьшашка моаршал а хаьтта, сихха з1амигача на1арах коа д1ачуваьннача Хьаж-Бийкара коана1араш хьаеллаш хоенна, ц1аг1ара уйча хьаараэттар 1аьржа кортали а туллаш г1ийла йоккха саг. Из яр Сахар. "Фу леладу 1а", - ала еннаяр из Хьаж-Бийкарга. Бакъда, г1оа т1аулла 1аьржа дой доахка хьаший т1абаг1а тачанка сихха коа хьачуйолаелча,ц1аг1а юха чуяьлар из.
- Цхьа тайпа боалабеш-м воаг1а ер х1анз, - аьлар цо мехкарашка.
Йоккхаг1а йола Хьава, хьаьшашта гургйоацача оаг1орахьарча корах д1аара а хьежа, нана-ц1аг1ара сихха кхыча ц1аг1а д1ачуяхар, юкъерча ц1аг1а г1олла чакх а яьнна. З1амаг1а йолча Любас аьлар:
- Ераш-м воай массаза ухача джайрахоех ба. Артаг1а воша ва д1а говрашта к1увсаш т1акхохкаш воаллар-м.
- Даьра, к1увс а кхоллийта, шоай воррх1е даьй хана денз ца хинна, шоай ц1аг1а 1аре бакъахьа-м бар ераш. Ераш миссел д1ааьннача х1амах д1а ца кхеташ нах а хьанна байнаб? Даьра ба ераш тамаш йолаш нах, - йоахар Сахара хьаьшех.
Диъ шу д1адаьннадар, х1ара отпусках ше ц1а массаза ва, дукхаг1а а ухийташ, летчик волча Лаьн-наькъан Котайга Алсбика во1а Элмарзий Т1оха Хьава я яхаш нах ухийта. К1ира мара даьннадацар цу тачанкаца Лаьн-наькъан Ийдиг волаш кхы хьаьший хинна а, зоахалол хургдац аьнна уж ц1абаха а. Цудухьа лувш яр царна Сахар.
Ше хьалха а ваьнна, доккхаг1а долча хьаьша-ц1аг1а д1ачубигар Хьаж-Бийкара хьаший. Хьаьший коа кхаьча а, юха ков д1акъайла а дукха ха ялале, коана1арех х1ама яр етташ. Кхайкар малав хьажа д1аараяхача, Сахара б1аргавайра хьацараша йизача говра т1а а ваг1аш, Сахара маьрц1ен кхоаччара хинна ца 1еш, Наьсарерча станцен начальник волча Сахара ца1 мара воацача ви1ий Иналкъий воккха хьаша вола Идрис. Цо аьлар Сахарага:
- Иналкъас Лаьн-наькъанца зоахалол даьд. Из шуга д1ахайта а, хьаьший г1улакх де а со хьалвайтав Иналкъас. Из ше ц1ава йиш йолаш вац.
- Вира хьоа биаб 1а? Фуд 1а дувцар? - аьлар йоккхача саго. Лоа мо к1айенна, бос хувцабелар цун. Тоъал ха яьккхар цо латтачара ког меттахьа ца боаккхалуш.
Массанеца а хьакхашта вола Идрис, ший говр хьал-1о увза берашка д1а а енна, лаьлла коа д1ачувахар. Коа латта тачанка б1аргаяйча, аьлар цо:
- Сахар, хьо йоха ма йоха, найц яха кер коа чулеста даьлча, х1анз мо хургдац хьона г1улакх.
Йоккха саг цхьа доккха во кхаьчача мо г1йг1а еш яр, цхьабакъда, ма хулла дог ца хайта г1ертар къамаьлаца.
- Дика даьра да дика найц хилча а, - йоахар цо.
Хьаьшашца ваьг1а, нана-ц1аг1а 1очувенача Хьаж-Бийкара хьадййцар Сахара, хьаьший Насарен Вокзалера боаг1алга а, Иналкъа жоп денналга а, тховсара ycтaг1a бе хоадам баь хилар а.
- Дергда-кх х1аьта, шоай хьашт дар. Оашош яххар де мукъа деций Иналкъа а шо а, - аьлар Сахара. Мелла г1ортарах, 1еяланзар из, ше раьза йоацалга д1а ца къодадича.
Сахара фуннаг1а дувце а, х1анз х1ама хулча дацар. "Мишта деннад-хьог1 цо из тахан, укх диъ шера ца денна жоп?", - яхаш, уйлаш йора Сахара, ший во1о даьча зоахалолах.
Йо1ах устаг1а бувча т1абеха беза гаргара нах т1а а бийха, сихха из г1улакх а даь, шоай хьаьший д1а ц1абахийтар Бохтарг-наькъан. Кхайка баьхка гаргара нах а диа-менна, кердача зоахалола ловцаш а даьха д1а-юха ихар.
Цайзача бусса ха йоацача хана чуяха гаьна хеташ даь ц1аг1а бийса яккха 1ийнача ший (шоай юрта маьре яхача) йоккхаг1а йолча йо1аца Точеца яг1ар Сахар нана-ц1аг1а.
- Даьра, хьо я мотташ ма я со из дукхаг1а тахан в1ашт1ехьа-даьккхар. Хьо йолчара д1авоалаш вац аьнна хезадар сона из, - йоахар Сахара йо1ага керда хиннача найцах.
- Тхацигара-м ара ца вала бокъо йолаш, тхабарий ц1ен т1ара гаргара из волга хьона а ма хой. Бакъда, цкъа хиннав-кх из тхацига х1анз, ц1авеча денз. Из варах аз даь х1ама дац. Аз даьр фуд аьлча, 1о а яха, вешийга Иналкъийга д1а-м аьннад аз Хьава Арта-г1ана раьза йолга, - аьлар Точе.
- Йолий из х1аьта цунна раьза? - аьлар нанас.
- Даьра я дукха раьза-м. Цунна ца хилча, хьанна хургьяр из раьза? - дар юха хеза жоп.
Даьра, во ма яьг1ай х1аьта укх диъ шера ший дог хьа ца хайташ, - аьлар нанас. Кхы из г1улакх хьоадаь цу бусса йист а хиланзар.



Стихи

МЕРЕШКОВ Султан
Нана-Наьсаре

Наьсаре, Наьсаре, ва Нана-Наьсаре
Г1алг1аша наьнаца дистад хьа куц.
Сона хьамсара, сий дола Наьсаре
Хьох хийра ваьнна со воахалургвац!

Баркал, хьо йиллача сий долча К1арцхала,
Хьа беркат лорадерий доврг ма дац сий!
Г1алг1ашта т1ехьленна лоацарг хьо хийла!
Цул дикаг1 ловца укх лаьтта а бий?

Г1алг1айчен ираз хьоца да деррига,
Сибатах тоаенна сий дола юрт.
Сабарах кхийна, хьо яхийла г1оза,
Кхычхьа водаш аз са хьоца дут.

Яхьах дог диза, деналах са диза,
Бола къонахий хьа коа т1а бах.
Лакхача сийлено амат хьалдиза,
Бола мехкарий хьа фусаме бах.

Г1алг1ай шахьарех кхычарех ца аьнна,
Нана-Наьсаре хьога ма тов.
Эздий ноахалаш хьох г1оза хьадаьнна,
Уж даькъал хилар хьона ма лов.




Сулам-Бек АУШЕВ
Йо1ага!
Хьогбеннача кера хий дезаш санна,
Са дега ез хьо хьамсара Аьсет!
Б1аьстен зизашта малх безаш санна,
Дега дукха ез хьо луралепа Аьсет!

Езац хьо са дега моллаг1ъяр санна,
Ала дош доацаш хьо дукхаез!
Ез хьо, ез тоха са доацаш,
Кура, сонта йоацар, сай вахар санна.

Бийсан д1авижача мерза наб йоацаш,
Дийнахь хьалг1аттача, сина сатем боацаш!
Ез хьо са дега тоха са доацаш,
Ез хьо дукхаез, дог кхардилга доацаш!

Ираза малх хьежалба -
Хьа яхарца Аьсет!
Б1арг белаш хилба,
- Хьа, ва эздий йо1!




Езачунга

Керарча дега дукхаезаш.
Езар хьога аз сатувс…!
Хьоца вахар хилда яхаш,
Даим хьо аз дагалувц!

1уйре, сайре хьа хоза хийла,
Езар аз-м хьона ях.
Бийса хьона даькъал хийла,
Х1ай хоза йо1 хьона ях!

Ер са ц1енче 1а хозйойла,
Сона-м аьле хеталу.
Са коа-карта чу хьовзийла,
- Яхаш дего уйла ю.

Д1аух бийсаш, денош д1аух,
Къонал зиза докъадеш.
Халахь къоанал йоаг1а т1еххьа,
Хозлен зиза хоададеш!
Хий тохарах 1а кхо ца деш,
- Халахь из кхы дийнлургдац!!!

Хьогвеннача ца менна хий,
Алал ванаг1 сенна дез…
Ц1ера ала мо б1айха беце,
Йо1ацара безам сенна без!?

Сигал лепа седкъа беце,
Кхы хьол хозаг1 х1ама дац!
Тамаш я-кх хьо малейк деце,
- Хьоца доацар вахар дац!!!

Мишта вахаргва дуненча,
Хьо д1айоде сона-м хац…
Аз мел аьннар доастам хийте,
Соаг1 ма баккхалахь 1а бехк!

Мерзача набаро ше санна,
Йо1о со д1аувзаву…
Керарча дега дукхаезаш,
Цун аз безама жовхьар лу.

Сона-м дезац ахча - рузкъа,
Езар… хьо сай хуларе…
Хьоца вахар са хуларе,
Эггара в1аьхег1 вар-кх со!

Керарча дега хьо дукхаезаш,
Таханарга ваьннув со.
Шек д1авоацаш со ва лерх1аш,
Йоаг1е йо1 д1айга хьо!!!

Евлоев Микаил
Наьна иллеш

Нана ага теркадеш,
Доахаш яг1а ший иллеш.
Иллеш да цун иразе,
Ювцаш сийна сигале.

Дувцаш лакха Даьхен сий,
Хьувзаш доаг1а Наьсар хий.
Нанас ага теркаду,
Меллаш бер ший хестаду.

Доккха хила хьо са бер,
Ц1увзоргбац хьа г1айг1о кер.
Ара баьт1а ловзаргда,
Вахара иллеш доахаргда.

Хьалкхувргва хьо - Даьхен во1,
Хьо теркавеш аз сало1.
Делоргда 1а б1аргаш са,
Хьо да са дог-уйла са.

Хьога хьежаш Даьхе я,
Даьхе вай дегаг1оз я.
Воккха хилча хургва хьо,
Хьай халкъ бахьан кхехкаш хьоа.

Йолаш балха лакха яхь,
Фуй ховрг ма дац хьона хьаг1.
Фуй хорг ма дац хьона къел,
Са к1аьнк сихах, хьо хьалкхел.

Хьога хьеж машена ко,
Де 1а сона, мехка г1о.
Хьога хьеж Даьхен кха,
Д1аде цига, дошо к1а.

Хьога хьеж ферме доахан,
Из ба хьа Даьхен боахам.
Из да хьа халкъа рузкъа,
Долаш хургвац хьо к1аьнк къа.

Долаш хургва хьо, к1аьнк сий,
Цул йоаккхаг1а т1ехьле йий?!
Завод, фабрика, лаьтта,
Хьа доалахьа хург мада.

Хьо хургва шедолчун да,
Хье укх мехка вахандаь.
Ираз долаш ба хьа мохк,
Т1ера даьнна 1аьржа дохк.

Жи, х1анз са к1аьнк, тхьовса хьо,
Сиха воккха хургва хьо.

ХХХ
Лоамашка со хилча,
Иразо уйла хьалъюз са.
Лоамашка со хилча,
Цар хозало дог-уйла г1оздоах са.
Лоамашка со хилча.
Безамо уйлаш лакхъю са.
Лоамашка со хилча.
Даьхен хозало куравоах со.
Лоамашка со хилча.
Дагамеллаттар кхоачаш хул са.
Лоамашка со хилча.
Иразо догг1оздоах са.
Лоамашка со хилча.
Дунен хозало уйлаш эргайоах са.
Лоамашка со хилча.
Укх вай мехка даьй болаш баьхача
Вай Даьй денало, цар эздело
Цецвоах со.



Фукара1 Дзаури

Кхалнаьха хозал - шовдан хий,
Хьа син малар хьана ц1ий,
Дегчохь хоз яр уйланца хьаста,
Дег1ац хозчо хьай б1а баста.

1а со г1алан да ва ях,
Аьрзи санна хьай абах,
Ткъамаш лестош, аьрзи дел
- 1овдал са я хьона е гел.

Цо сона хов йоах дика да ала,
Хьай дика дохадаллехь д1авала,
Хайнар теннув - теннар веннув,
Ч1ог1балар хьа дикан дув.

1илмо 1ехаваьр - б1и бенна хул,
Цо шийна т1ехьдоакх ше мо 1ул,
- Ца1 мара доацача 1илмо оал,
Со шун аба, шо са поал.

Вай даьша яьхад худар тол,
Даьсса къамаьлах хударца къовл,
Хьай бат ца хой - ховчо ала,
Ала ца лой, ма бе бала.

1а сом, эппаз 1оаду ваха,
Цун т1ехь сардам баьккхар наха,
Хьо д1аваьлар эппаз дахар,
Наьха сардам хьа сиг1 бахар.

1илма виза 1илманхо,
Вузаро витац хьаькъал го,
Саг къа лу - визар хоал,
Хано 1илма са да оал.

Д1аьха дувцар халада ха,
Ший мот ца бовзача сага,
Бовзар велаве - 1овдал хьаста,
Тоъал хьабела 1илман хьаст.

1овдалца сухал ц1ийяь тов,
Шийна бала-наха дов,
Ц1ин товно йоаю шовдан хий,
Хьаькъалца цхьоаг1у хетта 1ов.





УГУРЧИЕВ Азмат-Гири

Тешам боабергбац

Массе х1амал бочаг1 хеташ,
Нана, 1а со теркаваьв.
Со вежача дог 1олегаш
Когаш даха 1омаваьв.

Нана, хьо наб кхийтта уллаш
Сона-м ц1аккха яйнаяц.
Хул хьо даим лелаш, хьувзаш
1а сало1аш дайнадац.

З1амига вале, воккха вале,
Хьона массаз к1аьнк со ва.
Мелла харцахь лийннавале
Къахетаме хьа дог да.

Са дог ше ма дарра довза
Наьна мара низ кхачац.
Са к1оарга чов цо ерзаю,
Цунна молхаш эшаш яц.

1а мел даьча дикай бекхам
баь дунен чу со варгвац,
Бакъда, сох хьа бола тешам,
Дош лу нана, боабергбац.
1971 ш.


ЛЬЯНОВ Мухьмад


Кхокха

1урра, 1урра, со
Тхоай коа д1аараваьлча,
Кхокха гу сона
Сай на1арга латташ.
Г1ад а бахе, араваьнна
Со б1аргавайча,
Го баха болалу из
Еш уж арг1аш.
Хетт сона из ухаш мо,
Сай 1уйрдика ювца,
Сатем, безам, барт
Тхоай коа доалла оттаде,
Дуне даькъала дувце
Кердача денца,
Деха Даьлагар
Сага вахар де машаре.
Ц1аккха хада ма хадалда
1а тха ду зерт,
Ма социйла Машар-беха
Хьа арг1аш, кхокха,
Деха 1а Даьлагар
юхатоха т1ема къемат
Деха г1елала 1азапах
Тха халкъ даккха.

ХАМХОЕВ Дауд

Фу хиннад вайна
Х1анад ираз дайна
Дег чу ц1олак санна
Дорхал, къизал 1айна,
Х1ана битац баха
Маьрша баха нах.
Къахьегаш мел даьр
Доага де г1ерташ
Цхьабараш ба,
Бакъда царна хетар
Хург дац са мехка
Ер дуне мел латт
Бакъдар кот долаш

Хьа денад вахар.


ХАМХОЕВА Лида

ЭЗДИЙ ДЕГ1!

Заман халон т1аянна
т1ехкаш гуш г1ийла
хьо дале а, ма хоза да
Хьо эздий дег1.
Вахара халон букъ т1абаьнна,
букардийрза хьо дале а ма
хоза да хьо эздий дег1.

Дувхар къе долаш
тиша дувхар хьона
дувхе а, ма хоза да хьо
Эздий дег1.
Ха зама д1аяха, дунен
халон йис йила хьо дале а
Ма хоза да хьо, сага эздий дег1.



КАРТОЕВА Роза
Цкъа ираз дой -
дог ма даха кхы.
Короргдац из лехарах
мел дукха.
Алхха ваха веза
кхоанен духьа,
Бийса яьлча хьат1адоаг1а ди.
Гуйрен михо г1анаш легаду.
Белгало я: хувцалуш латт ханаш,
Оалхазар да, кагдаь боча ткъамаш.
Дог делх. Бакъда, б1аргаш делаш да.
Уйла йиш яц дега к1ала йолла,
Сий ц1еналца ло1ам бувза аз.
Дог, ма доха. Илли новкъост са,
Совбулаш ба даим дега кхоллам.
Цкъа ираз дой -
из ма леха кхы.
Дог-м тувргдац
кхел я къиза аьла.
Бийса г1оргья
хьакхоачаргда ди…


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru