новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 114 (9635) суббота, 24 сентября 2005 года

ЗАМАНЦА НИЙСБУ

ПОЭТА ВАХАРЕ БОАХА ГIА


(Поэтах, журналистах Угурчиев Азмат-Гирех дола дош)
Укх деношка 60 шу дуз вовзаш вола поэт, Россе йоазонхой Союза член, Россе журналистий Союза член, "Г1алг1ай Республика Культура Заслуженни болхло", "Сердало" газета керттерча редактора заместитель Угурчиев Шовхала Азмат-Гири ваьча дийнахьа ден. Сонта-кура воацаш, цхьаккха х1амах б1укъожабаь юха ца воалаш сатийна-саббаре кхоллама болх беш воалл из. Цу даькъе дикка ч1оаг1а ка йоалаш къахьегаш ва из тахан. Угурчиев Азмат-Гире вахарахи колламахи да д1ахо дувцар.
Ткъаьитт шу совг1а ха хьалха радио диктор волаш Нохч-Г1алг1ай телерадиокомитете болх беш волча хана вайзав сона Угурчиев Азмат-Гири. Цул т1ехьаг1а цхьа юкъ яьлча "Сердало" газета корректоралла балха вера из. Цу хана, х1ара денна яхар мо, сона б1аргк1ала а волаш цо болх беш (со х1аьта газета бехктокхама секретарь вар) зийра аз, ха д1а ме йода кхетам лакхлуш, дег1 ч1оаг1луш дег1адоаг1а бер санна, ди т1ехьаг1а болх дикаг1а бовзаш, гонахьарча нахацара къамаьл а йист хилар а хьакхаштаг1а долаш, т1адилла г1улакх нийсеи ц1енеи кхоачашде г1ерташ, балхах йистара вувлаш ва ц1аккха шийх ца оалийташ, шийца болх беча нахаца д1аийна, безамеи 1имерзеи волаш из волга. Уж дика оамалаш т1ехь-т1ехьаг1а совъювлар цун. Из а дисанзар, оаха, редакце кулгалхоша, теркал ца деш.
Азмат-Гири творчески балха юкъеэзача газета ч1оагг1а г1ойланаг1а хургдолга гучадаьнначул т1ехьаг1а а дикка юкъ елар из корректора балха т1ара ваккха тхона ца ловш, х1ана аьлча редакцена в1алла к1езигаг1а лоарх1ам болаш бацар цо беш хинна болх, отдела корреспондент волаш оаха цунга байта лийрх1ача балхал. Х1аьта а к1еззига ха яьлча редакце хьачувоалавир Азмат-Гири корреспонденталла. Цул т1ехьаг1а дукха ха ялале цунах отдела редактор вир. Иштта д1аволавалар из айхха ший вахар "Сердало" газета редакцех д1а а хетта. Бакъдар аьлча, мехка а редакцена а хала ханаш яр х1аьта хьат1акхоачаш лаьттараш.
Ховш ма хиллара, 1985 шера (Азмат-Гире редакце отдела редактор волаш болх д1аболабаьча шера) вай мехка д1айолаелар перестройка - деррига политически, экономически, социальни вахар эргадаьнна хувцадала доладалар. Цунца ювзаенна дуккха халонаш духьалъэттар газета редакце коллективана а цун х1ара болхлочоа а. Уж халонаш к1ориг а долаш дар цул т1ехьаг1а т1акхаьчар. Дехар цу хана лаьтта Советий 1аьдал, доакъош хинна екъаялар еррига йоккха Союз а, хьахилар дег1аахара капиталистически наькъ т1а яьнна д1айолаенна Россе паччахьалкхе. Бакъда из а дацар сел атта д1адодаш, цига а нийслора дуккха халонаш, духьаленаш. Уж ла а йийзар, х1аьта х1анз ловш а да вай газет, цун коллектив, цун х1ара болхло, цу даькъе ондда дукъ Угурчиев Азмат-Гирена т1а а латташ.
Кхоачам болаш дар, боккха кхерам т1а а оттабаь, в1алла къахетам боацаш дуккха эзараш г1алг1ай вахарах а баьха, цар боахамаш х1алак а деш Пригородни районереи Владикавказереи арабахар дагадехача. Из долчча тайпара наха д1адовзийта г1ерташ боккха бала лайра цу хана вай газето, цун болхлоша.
Цул т1ехьаг1а хиннар а дагадоаг1а вайна. Нохчий мехка т1ом балабеннача хьалхарча деношка йохайир газета редакци чухинна здани, газет арахецаш хинна издательство. Т1ема алана юкъера арадаккха дийзар газет, арабовла бийзар газета берригача болхлой. Балха хьалаш а вахара хьалаш а халаг1ча оаг1орахьа хувцаданна долаш гулъе а кийчье а йийзар газета материалаш, Нальчике а кхухьаш арадаха дийзар газет ше а. Цу хана а к1аьдвалар, наб йовр фуд ца ховш дукхаг1а удаш лийннарех ца1 а Угурчиев Азмат-Гири вар. Цу хана эггара дукхаг1а газета эшаш хиннараш, наха довза ловш хиннараш вахарера керда хоамаш дар. Ший информацешка, корреспонденцешка, репортажашка г1олла уж газета т1а кепаетташ дукха къахьийгар Азмат-Гире.
Т1еххьарча иттех шера "Сердало" газета керттерча редактора заместитель волаш хьавоаг1а Угурчиев Азмат-Гири. Укхаза а, массаза санна, шийна т1алатта декхар лоарх1амеи бехктокхамеи долга кхета а деш газета балхаца дика шаьрванна а волаш толаме болх беш ва из. Шийна "Сердало" газет хьамсара долга а хьахьокх цо газета 75 шу дизара хетаяьча стихотворенет1арча муг1арашца:

Ма вусалва со хьо доацаш
Дега деза "Сердало"!
Ха аз йоаккхе хьоца воацаш,
Саб1арздале саготлу.

Ма вусалва со хьо доацаш,
Хьа духьа вала кийча ва.
Даим хиннав со хьох хьерчаш,
Хьо са наькъа къулба да.

Массаза халкъа дагара долаш,
Цунца декъаш дика-во.
Хьо хьаденад бакъдош оалаш,
Сердал телаш, "Сердало".
Ишта да, лоацца аьлча, журналист хиларах тарра хьанала къахьегаш, ший балха говзал лакхъеш хьавоаг1ача Угурчиев Азмат-Гире газете болх беш доаха кхоллама толамаш.
Белгалде доаг1а иштта Азмат-Гире поэзе даькъе баьча балха т1а даьха кхоллама толамаш а доккхийи маьхеи долга. Школе деша ваг1ача хана эггара хьалхара стихотворени язьйича ден масса хана поэзецара бувзам лаьг1 ца беш хьавоаг1а из, х1аьта укхаза Азмат-Гире 1оаяьр а к1езига ганз яц. Из хьахьокх каст-каста цо арадаьхача поэтически сборникаша. Уж тахан ялх да, чулоацамга, темай шоралга, поэтически говзалга диллача т1ехьаг1а арадаьннараш хьалхаг1а арадаьннарел толашаг1а долаш да.
Угурчиев Азмат-Гире поэтически кхоллам дуккха тайп-тайпара лоастамаш долаш баьржа ба. Дикка йоккха моттиг д1алоац Даьхе дукха езара, цунцарча безама хетаяьча стихотворенеша. Иштта "Са хьамсара мохк" яхача стихотворене т1а да ер муг1араш:

"Бала дукха лайна,
Хало, 1азап 1увшаш.
Кхаьчаб таханенга,
Вай хьамсара мохк.

Хьа сийле, Г1алг1айче,
Ханашка йожаргьяц.
Хьа денал, Г1алг1айче,
Т1ехьенна дицлургдац".

Цхьаькхнахьа - таханара вай мохк бувцаш язду поэта:
"Зизай беш санна тоаеннай Г1алг1айче,
Вай дегай ондало - г1оза наьначе.
Са мехка моцал, къел озаш саг вац,
Хьол хозаг1бола мохк дунен т1а бац!"

Дог тохадолийт да воацаш висачун сурт-сибат хьахьокхаш поэта яздаьча муг1араша:

Шу кхоачаш далале со нанас ваь,
Кхело вай къоастадаьд, са хьамсара да.
Хьа сурт дац кхыметтел ц1аг1а е ара,
Цунна бехке дар из аьрга кхаьра.

Ма ч1оаг1а ийшав сона сай да,
Ма дукха хало йийзай са ла.
Бакъдар, нийсадар цо хьехаргдар,
Со к1алвисача хьаллоацаргвар…

Поэта Угурчиев Азмат-Гире кхолламца к1езига яц халкъа багахбувцама мативаш, безама лирика, берашта лаьрх1а стихаш, наха д1а-юха леладу г1улакхаш дувцаш йола байташ, денали майрали хестаеш, доастамали эсалали бегйоахаш дола муг1араш.
Цхьаькха белгало йолаш а ба Угурчиев Азмат-Гире поэтически кхоллам.
Къаьста ший тайпара дегчуювшаши наьха безам т1аозаши я цун стихаш. Из да цо бувца мотт ц1ена а шаьра а хилар. Рифмеи ритми дика в1ашт1ехьъяккха хов поэта. Из бахьан долаш дешаш к1аьда, атта дешалуш хул. Цун стихаш сурт-сибат чоалхане долаш яц. Цу поэта дегачу хьахинна а к1оаргга ма1ан чулоацаш а, х1аьта ц1енача г1алг1ай меттала д1аязъяь а я. Из да уж наха дукха езаш хиларах дола цхьа бахьан.
"Чоалхане х1ама дац цун поэзе, - язду вовзаш волча г1алг1ай поэта (Гагиев Гирихана) вовзаш волча г1алг1ай вокх поэтах (Угурчиев Азмат-Гирех). - Цо мел дер кхетадеш да 1одешачо, цхьабакъда цо яздечун ма1ан к1оарга да. Эггара чоалхане йола уйла массане кхетаергйолаш белгалъяккха мог поэта. Тух-сискал санна, хий санна, фо санна безаме чаме я цун стихаш. Таханарча дийнахьа ший кхоллам цу ларда т1а баккха низ кхаьчаб Азмат-Гире.

Лоамаш, вайна ма харра, ц1а1аш лакхаг1а хул, вожаш лохаг1а. поэташ а цхьан боараме хилац берригаш. Цхьабакъда, волаш вар-ва, воацаш вар-вац, оаш цунна мел дукха совг1аташ теле а.
Азмат-Гири - ва. Укхаза т1атоха х1ама дац.."
Берашта язъяь байташ а хоза я поэта. Стихай муг1арашка г1олла берашта хьехам лу цо харцахьваьннар нийсве, аьрдаг1вар, коачавар теве, во оамалаш йицъялийта. Иштта, Угурчиев Азмат-Гире язду ший "Аьрдаг1а Анзор" яхача стихотворене муг1арашка: "Анзор циска т1ехьа удаш, лаца г1ерташ ва цун ц1ог", "Циск Анзорах кхерадале ц1ен бада т1а хьалт1аэкх", "Де ца дезар корадоаг1а, гаьн т1а ваьле йоатт1о коч". Цу муг1арашка поэта хьахьокх Анзор аьрдаг1а бер долга. "Шийга г1олла яг1а Ковси цо д1авенна елхаяр", ишта а вешта а цун оамалаш во йолга, царех кхывар лоравела везилга.
"Школе вахча те мег Анзор, цунна воккха хила лов", аьле догдоахийт поэта Анзорах во оамалаш д1аяргхиларга.
Йоачан т1айоаг1ача ханара сурт поэзе муг1арашка г1олла оттаду поэта ший "Йоачан йоаг1а" яхача берашта язъяьча цхьаькха стихотворене т1а. Цо йоах: "Йоачан йоаг1а, ди да къувкъаш, сигале 1аьржъяле д1аотт",
"т1аккха ц1аьхха сатем отт…Ц1аьхха миха 1имад йоал", "Аслана т1атоссаш кхерам сигал ч1оаг1а таташ доал, ураг1а хьаже кхеравале Аслан Дада волчахь вод". Кхеравалар к1аьнка доастама х1ама доландаь Аслан бехказа ваккха г1ерт поэт кхыча берашта хьалхашка: "Аслан х1анз а з1амига ма вий. Из-м школе а ахац", аьле.
Юкъ-юкъе язъю Угурчиев Азмат-Гире лоаца стихаш. Уж а я чулоацам к1оарга болаш а шаьрача, ц1енача меттала язъяь. Царех я совдегархой футтарбераш:

"Аьтта кулге сулхьаш доахаш,
Наггахь буаш къаьра дув.
Ширбаьнна налха бохкаш
Яг1а Минат - мега "сув".

* * *

"Базара ух вай мехкарий,
Царца цхьана вай несарий.
Баку, Москве цар гобоах
Шоай хьашт долчча бийсаш йоах".

Язъяьй поэта эсала нах бегбоаха стихаш а:
"Вала-м эзар бахьан да дунен т1а:
Къоанал, моцал, хьогал, лазар.
Цу массарел халаг1а да
Дийна воллаше венна хилар".

Лоаца стихаш хаьдда чулоацам болаш, стихаш язъяра законег1а йоагг1ача тайпара язъе хар поэта говзал лакха хилар да. Лоаццача дешашца доккха ма1ан дола х1ама ала хала ма дий!

* * *

К1еззиг-дукха яшха хьежав со поэта Угурчиев Азмат-Гире поэзи. Шераг1а из тахка-м тохкашвар к1оаргаг1а из йовзаш хила веза.
Се царех ларх1ац аз. Укхаза аз мел аьннар Азмат-Гири сайна вовзаш а везаш а хиларах да беркате къахьега поэт санна, безаме, 1имерза, г1улакхаца вола, наха накъа воалаш вола саг из хиларах тарра а.
Чакхвоалаш Азмат-Гирега ала лов сона:
"Могаш маьрша хилва хьо! Ди т1ехьаг1а хьай говзал лакхъеш, вай Даьхенна а халкъа а г1ойленна болча къахьегаме доккхий толамаш доахаш дуккхача шерашка вахалва хьо, тха хьамсара доттаг1!"

КОТИЕВ Султан-Гири,
т1емеи къахьегамеи ветеран, журналист.



Сев ведут хлеборобы сельхозкооператива "Карабулак"

СА1ИД ЧАХКИЕВ

Чкъорд мо екийла
хьа байташ
(Угурчиев Азмат-Гире 60 шу дизарца)

Азмат-Гири, тха коллега,
Воккха поэт, журналист.
Чкъорд мо хоза, зовне екаш,
Я хьа байтий х1ара лист.

Ва хьо хьинар, нач1ал денна,
Хьамсара новкъост Азамат.
Хьа муг1араш, салтий санна,
Къаман г1улкха сийле латт.

Дег т1ар даькъал вувц хьо оаха,
Хьа дизарца къовзткъа шу.
Хов, 1а тхона, шеко йоацаш,
Оттадергда доккха шу.

"Дега уйлаш", "Стихаш", иштта
"Дега безам - Г1алг1айче" -
Дукха да 1а яздаь книжкаш,
Т1аккха фуд 1а йича че?!

Хьа в1ашт1ехьа доал, доттаг1а,
1айха язбу х1ара муг1.
Тоабе, нийсбе боррамаг1а,
Тоъал тохаш шекар, тух.

Вахалва хьо, мекъа воацаш,
Хестош Даьхе, г1алг1ай къам.
Ма вусалва ч1аьпилг доацаш,
Сискал, к1одар, дулх-хьалтам.


Вай цIеношка вай дахаргда
Шалон хьакхаьчай, 1и тувсаш ба яьй,
Мича буг ца оалаш бугаш ба даьй.
Б1арг хьесташ хинна са Наьна лоамаш
Шортта сих ца луш латт къайладоалаш.

На1арашка ха латт "моастаг1ий" лорош
Болхаш ба даьй шоай лаьтта дуташ,
Къацахетараша мохк д1абаьккхаб,
Цар сийрдача ц1еношка баха хайшаб.

Йодаш я ц1ермашен 1аьржа к1ур тувсаш,
Цучар назам я гаьнна д1ахозаш:
"Хьо маьрша 1айла тха Нана-Даькъасте,
Дунен т1а кхы юха вай б1аргагург дий-те?

Вай къина делхаш да Наьна лоамаш,
Вай къина елхаш я Тирка талг1енаш,
Ма боакха ба хьо тхогара бала,
Хьо оарцаг1 валалахь ва Веза Даьла.."


Форда чу кховса, буг йоах цхьабараша,
Гаьнна Г1инбухе - шоллаг1бараша.
Цу низ болчоа мара хац фу хургда,
Бакъаххьа хеташ дар цо хьадергда.

Шалон йодаш я беза мухь ийца,
Ц1е ц1ог1а детташ духьал ювл дарца.
Ахкаргбарч ийккха хийла веннав,
Везачох - вовзачох массаг1а ваьннав.

Массаг1 г1ораваьв цу пана мехка,
Хьайбаш мо дигад вай цига 1олехка,
Кхаьлача б1аргашка дира хий сецаш,
Эзарзза ха енай ясе муг1 бешаш.

Массаг1а веннав моцалах вийста,
Ма дукха къаьстаб хийла дог хьийста
Ва Даьла 1а царех къахетам белахь,
Ялсмален совг1ат 1а царна делахь.

Г1анахьа Даькъасте духьала ухаш,
Хьасомаваьлча жожг1ате йолаш.
Юртара ваьлча йийтте 1овуллаш,
Т1аккха й1аьхха ха техе чуволлаш.

Ма къиза ха яр из я рабби Даьла,
Ма дуккха лайнаб вай из къизал, бала.
Парг1ат ма даьннадий хийттача дийнахь,
Юха а мохк баккха моастаг1 чухьалх.

Ц1ийша биза улл тахан нийса ах мохк,
Д1адалац Маьтлоам т1а латташ доа дохк.
Тахан юха а вайга бахь бала,
Юха а боагаш ба керчура ала.

Цу вай кашамашка хьакхарч я йоажош,
Уж вай лаьтташ да моастаг1чо оахаш.

Са вежарий ба боабаь къизалца,
Цхьабараш мичаб хац царех х1анззалца.

Бакъда со тешам х1анз а байна вац,
Дуненна ховш ма дий со воацалга харц.
Юха а вай ц1еношка вай дахаргда
Шолхаленца декхар ц1адахьаргда.

Юха а воай лаьтташ вай оахаргда,
Кхы а керда ц1енош хьалдоттаргда.
Со тешаш ва х1анз, из гаьна дац.
Бакъдар хьалт1а ца даьлча даргдац!

Ма дика дар

Ма дика дар, нагахь эшшача метте
Наха накъавоалаш вахаре.
Ца хулча даьнна вуллаш хуле лахьте
Со дикаца наха вувцаре.

Ма дика дар шийлача шовда санна,
Укх са иллеша хьогал йоаккхаре.
Мецвенначоа хьаьна кхача хинна
Моцал юхатоха могаре.

Ма дика дар лаьттан т1ара адам
Маьрша, шоайла барта дахаре.
Т1ема массане а баьккха сардам,
Цхьанне санна "машар" оаларе.

Теша, х1аман шек д1авацар т1аккха,
Аз мел лийрх1ар кхоачашхуларе.
Моллаг1а хало кийчавар со такха
Т1ема 1азап т1ерадоаларе...


Васкет
Ер васкет да, са ханарбарашка,
1азапи г1елаш шортта лайнарашка.
Й1оахьъяьча коартола ч1хьораш йоарашка,
Дала къахетам баь дийна бисарашка.

Сага ма кхоачалда из вайга кхаьчар,
Калхьара юкъе дехкаш вай аьтар.
Коана мукх бахьан набахте лехкаш,
Хийла к1ант д1аваьлар Даьлага кхайкаш.

Х1аьта а Аллах1о къахетам баь,
Вай ханарбараш цхьа массехк б1аь
Даьй хьийгача мехка кхаьчар.
Г1алашкар кхуврчаш юха а сегар.

Тахан вай дукха дац, д1абахаб вожаш,
1аьхарте 1еш ба вайх нийсса ахаш.
Юхе бисараш ха йоаккхаш ба,

Цхьацца вар лазаро к1алвита ва.

Цу шоллаг1брех со а ларх1а воаг1а
Са дега лазар котдоалаш доаг1а.
Я Аллах1 ма дош дац укх дунен дар,
Малув б1арг биззалца дуне диар?..

Ер васкет да, са ханарбарашка,
Сол ханна кхы а боккхаг1барашка,
Оашош со т1еххьарча новкъа воаккхаш,
Оаш б1аргех хи т1адам ма баккхалаш.

Къонахий б1аргашца хиш легош бац шоана,
Къонахчун дог мара делхаш дац шоана.
Кашмашка кхаччалца со айвий хьолаш,
Са дакъа машен т1а, ма даккхалаш.

Са дакъан хьалха оаш саг1а лелаш,
Из шуга васкет да, са кхоачардараш.
Ха-зама яларах со дагакхоабаш,
П1аьраска бийсашка оаш яси дешалаш.

Ше мичахь даргда ховш са дац дунен т1а,
Ше маца лергва ховш саг вац дунен т1а.
Я Рабби я Аллах1 хоастам ба Хьона,
Са атта са далар 1а далахь сона.


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru